Melatonina w sporcie – część 6 – czy melatonina wpływa na układ hormonalny? Vol. 1 – hormon wzrostu

Paweł Szewczyk

System hormonalny jest jednym z najchętniej dyskutowanych w środowisku sportu. Testosteron jako anaboliczny król, hormon wzrostu wzmagający przyrosty i wspomagający regenerację, anabolicznie-antykataboliczna insulina (choć ostatnimi laty nieco ludzie się jej boją), czy wreszcie hormony głodu i sytości – próżno szukać osób nie mających nic do powiedzenia w temacie sportu, żywienia, suplementacji i hormonów.

Czy melatonina może w ogóle wpływać na hormony?

Często możemy spotkać się z dyskusjami w sieci jakoby suplementacja melatoniną mogła w znaczący sposób wpływać na równowagę endokrynną ustroju. Po jednej stronie barykady stoją zwolennicy teorii „anabolicznego hormonu szyszynki”, opierający swoje twierdzenia na eksperymentach w których udokumentowano wzrost syntezy hormonu wzrostu (GH) w trakcie wysiłku fizycznego po przyjęciu melatoniny, po drugiej natomiast ustawiają się bojowo nastawieni przeciwnicy suplementacji prezentujący stwierdzenia jakoby przyjmowanie tegoż hormonu mogło prowadzić do drastycznego wzrostu poziomu prolaktyny w organizmie skutkującego załamaniem formy sportowej, spadkiem samopoczucia iw zrostem ryzyka zdrowotnego, o pozbawieniu męskości nie wspominając. Gdzie leży prawda? Czy jak zwykle pośrodku? Zerknijcie w najbliższe teksty.

Co zaznaczyć należy na wstępie – nie możemy w linii prostej utożsamiać zależności pomiędzy endogenną (naturalnie produkowaną) melatoniną a równowaga hormonalną z wpływem podaży melatoniny „z ręki” na ową równowagę. To dwie odmienne sytuacje i pamiętajmy, iż to że substancja A występując w organizmie warunkuje wystąpienie zdarzenia B – nie oznacza wcale, że wyższe stężenie substancji A zmaksymalizuje to zdarzenie, jak również że jej niedobór zapobiegnie wystąpieniu tegoż zdarzenia.

Co wiemy na pewno?

Do tej pory udokumentowano pośredni i bezpośredni wpływ endogennej melatoniny na wydzielanie prolaktyny, hormonu folikulotropowego (powszechnie FSH), luteinizującego (LH), tyreolibetryny (TRH), hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), czy uwielbianego przez większość hormonu wzrostu (GH). Pośrednio melatonina warunkuje także produkcję insuliny i kortyzolu (oraz innych glikokortykoidów). To jednak nie znaczy, ze łykanie melatoniny zmieni stężenia tych hormonów (patrz akapit wyżej)!

Jak może to wyglądać przy przyjmowaniu hormonu z zewnątrz?

No właśnie, odbijmy od fizjologicznej roli szyszynki i melatoniny, zagłębmy się w możliwe skutki suplementacji. Już doniesienia z 1993 wzmiankują o możliwie wyższym wytwarzaniu GH i silniejszej odpowiedzi GH na GHRH (hormon uwalniający hormon wzrostu). Mężczyźni którym podawano 10 mg dawki melatoniny charakteryzowało wyższe uwalnianie hormonu wzrostu. Badacze zaznaczali, że najpewniej melatonina na poziomie podwzgórza wpływa hamująco na uwalnianie somatostatyny (SST), jednak w ich oczach pełny wpływ nie był do końca poznany. Znacznie później, bo w 2007 w JISSN pojawiła się niesamowicie ciekawa praca Eriki Nassar i wsp. dokumentująca wpływ pojedynczej dawki melatoniny przyjętej przed wysiłkiem fizycznym na poziom hormonu wzrostu, somatostatyny i insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) u młodych osób. Próbę przeprowadzono z udziałem 60 aktywnych młodych osób (30 chłopaków i 30 dziewcząt), których podzielono na 3 grupy – przyjmującą 0,5 lub 5 mg melatoniny lub 1mg dekstrozy jako placebo. Próbki krwi pobierano co kwadrans przez godzinę przed treningiem, a następnie przez 2 godziny po zakończeniu 20 minutowej aktywności.

Uczestnicy zobligowani byli do wykonania 7 serii po 7 powtórzeń wyciskania ciężaru nogami na suwnicy. Ciężar obliczono na 85% 1RM. Zaobserwowano, że wyższa dawka melatoniny spowodowała, że poziomy GH i SST u mężczyzn były wyższe niż w grupie placebo przed wysiłkiem, natomiast którakolwiek z dawek melatoniny skutkowała wzrostem GH i spadkiem SST w porze potreningowej. IGF-1 nie różnił się istotnie. U kobiet nie wykazano istotnego wpływu suplementacji na poziom któregokolwiek z oznaczanych hormonów. Wyższa dawka melatoniny powodowała nieistotnie statystycznie wzrost IGFBP-1, czyli białka wiążącego IGF-1 (które może znosić prosportowy efekt wyższego stężenia GH). Podobne wyniki (istotny wzrost GH i nieistotny wzrost IGFBP-1 przy podaży przedwysiłkowej 5mg hormonu) uzyskał zespół Meeking badając sportowców w 1999, którzy to wykonywali trening na rowerze przez 8 minut na poziomie 70% VO2max. W obu badaniach zaznaczono, że melatonina przyjmowana przez wysiłkiem może wpływać wzmacniająco na wzrost stężenia GH indukowany wysiłkiem fizycznym. Nie wszystkie eksperymenty przynoszą jednak silne wsparcie dla tej teorii. Badania na uczestnikach uprawiających trening oporowy wykazały, że przyjęcie 6mg melatoniny skojarzone z treningiem FBW (10 ćwiczeń, 25 serii, ciężar 70-80% 1RM) nie wpłynęło na wzrost GH w sposób odmienny do placebo. Jednocześnie zespół Eriki Nassar „chwali się” zastosowaniem ultraczułej metody ELISA, która, w przeciwieństwie do innych stosowanych w większości publikowanych do tej pory prac, odzwierciedla rzeczywisty, niezwiązany z innymi białkami, a przez to wysoce biodostępny poziom GH.

Niestety badań ad tym tematem, szczególnie z udziałem aktywnych fizycznie, wcale nie ma za wiele, tak więc trudno ocenić jak takie „zwyżki” hormonalne mogą wpłynąć (i czy w ogóle) na formę.

Podsumowanie

Przyjmowanie melatoniny wydaje się móc dawać pozytywny wydźwięk pod postacią zwiększonej sekrecji hormonu wzrostu, a co za tym idzie – wspierać rozwój formy sportowej. Wyniki są istotne statystycznie jednak czy „życiowa” (a więc kliniczna) istotność będzie możliwa do zaobserwowania? Niestety to zazwyczaj okazuje się być wątpliwym. Tak jak ewentualny wzrost poziomu GH indukowany zimnem, tak ten powodowany przyjęciem melatoniny najpewniej nie wpłynie w znaczący sposób na rozwój formy sportowej – pamiętajmy, ze wciąż pozostaniemy w fizjologicznych „granicach”; poziomów hormonów i nie możemy spodziewać się efektów tożsamych z stosowaniem wysokich dawek hormonów „z zewnątrz”.

Część 1

Część 2

Część 3

Część 4

Część 5 

Literatura:

  1. http://www.pimr.pl/index.php/wydawnictwa/2016-vol-12-no-2/melatonina-hormon-o-plejotropowym-dzialaniu?aid=939
  2. http://www.phmd.pl/api/files/view/2041.pdf
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3158876/
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8370132
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2174513/
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10407218
  7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16506061/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *