{"id":22594,"date":"2019-07-30T11:28:16","date_gmt":"2019-07-30T09:28:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/?p=22594"},"modified":"2025-03-15T22:49:23","modified_gmt":"2025-03-15T21:49:23","slug":"metabolizm-glukozy-w-ciaz-oraz-slodkie-mamy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/metabolizm-glukozy-w-ciaz-oraz-slodkie-mamy\/","title":{"rendered":"Metabolizm glukozy w ci\u0105\u017cy oraz “s\u0142odkie” mamy"},"content":{"rendered":"

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce ci\u0105\u017ca dzia\u0142a procukrzycowo\/diabetogennie oraz \u017ce stan insulinooporno\u015bci jest stanem fizjologicznym, wpisanym w przebieg prawid\u0142owej, fizjologicznej ci\u0105\u017cy. I jest to prawda, gdy\u017c jak ju\u017c wielokrotnie wspomina\u0142am, pisz\u0105c na temat masy cia\u0142a w ci\u0105\u017cy czy dolegliwo\u015bci ze strony uk\u0142adu pokarmowego u kobiet ci\u0119\u017carnych, zachodzi du\u017co zmian adaptacyjnych, nie tylko w kwestiach widocznych go\u0142ym okiem jak anatomia (np. postawa cia\u0142a na skutek zwi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 brzuszka), a r\u00f3wnie\u017c wiele zmian fizjologicznych, biochemicznych, hematologicznych i immunologicznych.<\/strong><\/p>\n

Wszystkie adaptacje w metabolizmie glukozy s\u0142u\u017c\u0105 po to, aby oszcz\u0119dza\u0107 w\u0119glowodany dla p\u0142odu - tak wi\u0119c stan fizjologicznej insulinooporno\u015bci s\u0142u\u017cy jako adaptacja organizmu matki, aby umo\u017cliwi\u0107 jak najlepsze i ci\u0105g\u0142e dostarczanie sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych do szybko rosn\u0105cego p\u0142odu przez \u0142o\u017cysko w celu promowania jego prawid\u0142owego rozwoju,<\/a> pomimo przerywanego przyjmowania pokarmu przez matk\u0119.<\/p>\n

Matczyna insulinooporno\u015b\u0107 prowadzi do zwi\u0119kszonej lipolizy, umo\u017cliwiaj\u0105c organizmowi ci\u0119\u017carnej kobiety preferencyjne stosowanie kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, jako g\u0142\u00f3wnego rodzaju paliwa\/energii, zachowuj\u0105c i oszcz\u0119dzaj\u0105c dost\u0119pn\u0105 glukoz\u0119 i aminokwasy dla p\u0142odu, minimalizuj\u0105c jednocze\u015bnie katabolizm bia\u0142ek ustrojowych. Natura \u201eis a bitch\u201d \u2013 ale nadanie \u017cycia potomstwu (z perspektywy ewolucji) jest kwesti\u0105 o wiele wa\u017cniejsz\u0105 ni\u017c samopoczucie matki.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

CZYM W OG\u00d3LE JEST CUKRZYCA CZY INSULINOOPORNO\u015a\u0106<\/strong><\/h4>\n

Cukrzyca, pisz\u0105c ludzkim j\u0119zykiem, jest stanem, w kt\u00f3rym dochodzi do hiperglikemii, czyli do zwi\u0119kszonego poziomu glukozy (cukru) we krwi. Stan cukrzycy mo\u017ce si\u0119 rozwin\u0105\u0107 ze wzgl\u0119du na wzgl\u0119dny lub bezwzgl\u0119dny niedob\u00f3r insuliny.<\/p>\n

Insulina jest hormonem, produkowanym przez trzustk\u0119, kt\u00f3rego zadaniem jest \u201edostarczy\u0107\u201d (jak taks\u00f3wka) glukoz\u0119 do tkanek docelowych, takich jak w\u0105troba, tkanka t\u0142uszczowa, m\u00f3zg czy mi\u0119\u015bnie, co w ko\u0144cowym etapie ma spowodowa\u0107 obni\u017cenie si\u0119 poziomu glukozy we krwi.<\/p>\n

Z bezwzgl\u0119dnym niedoborem insuliny mamy do czynienia, kiedy trzustka z powodu np. autoimmunizacyjnej choroby cukrzycy typu I przestaje produkowa\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 insuliny \u2013 poziom insuliny zatem b\u0119dzie bardzo niski. Kiedy m\u00f3wimy o wzgl\u0119dnym niedoborze mamy na my\u015bli w\u0142a\u015bnie stan insulinooporno\u015bci, w kt\u00f3rym trzustka produkuje wystarczaj\u0105c\u0105 lub nawet za du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 insuliny (jako mechanizm wyr\u00f3wnawczy\/kompensacyjny), ale wy\u017cej wspomniane tkanki docelowe maj\u0105 zmniejszon\u0105 zdolno\u015b\u0107 do reagowania na jej st\u0119\u017cenie, czyli jest to nic innego jak defekt w dzia\u0142aniu insuliny na tkanki docelowe.<\/p>\n

W przypadku insulinooporno\u015bci<\/a> w przebiegu ci\u0105\u017cy czy cukrzycy ci\u0119\u017carnych najcz\u0119\u015bciej wi\u0119c mamy do czynienia z tym drugim mechanizmem.<\/p>\n

DLACZEGO TAK SI\u0118 DZIEJE \u2013 CZYLI MECHANIZMY POWODUJ\u0104CE STAN FIZJOLOGICZNEJ INSULINOOPORNO\u015aCI W CI\u0104\u017bY<\/strong><\/h4>\n

\u015arednio statystycznie badania naukowe przeprowadzane na kobietach zdrowych, czyli po wykluczeniu:<\/p>\n

- kobiet z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym;<\/p>\n

- insulinooporno\u015bci\u0105, cukrzyc\u0105 typu II czy I przed ci\u0105\u017c\u0105;<\/p>\n

- insulinoterapi\u0105;<\/p>\n

- hipoglikemi\u0105;<\/p>\n

- paleniem tytoniu;<\/p>\n

- alkoholizmem;<\/p>\n

- chorobami w\u0105troby, serca lub nerek lub innymi powa\u017cnymi chorobami;<\/p>\n

- po wykluczeniu te\u017c kobiet z ci\u0105\u017c\u0105 wielop\u0142odow\u0105,<\/p>\n

wykaza\u0142y, \u017ce tolerancja glukozy jest znacz\u0105co upo\u015bledzona, ze wzgl\u0119du na szereg czynnik\u00f3w, takich jak wzrost poziomu estrogen\u00f3w, progesteronu, ludzkiego laktogenu \u0142o\u017cyskowego (hPL), kt\u00f3ry ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci somatotropowe, podwy\u017cszony poziom kortyzolu we krwi<\/a> czy te\u017c st\u0119\u017cenie TNF-\u03b1.<\/p>\n

Powy\u017csze hormony powoduj\u0105, \u017ce wraz z post\u0119powaniem ci\u0105\u017cy:<\/strong><\/h5>\n

- wydzielaj\u0105ce insulin\u0119 kom\u00f3rki beta trzustki ulegaj\u0105 hiperplazji (poj\u0119cie oznaczaj\u0105ce powi\u0119kszenie tkanki lub narz\u0105du na skutek zwi\u0119kszenia liczby kom\u00f3rek), co powoduje zwi\u0119kszone wydzielanie insuliny. Wzrost wydzielania si\u0119 insuliny i poziom tego hormonu zar\u00f3wno na czczo jak i \u015brednio statystycznie (pomiar peptydu C) wraz zaawansowaniem ci\u0105\u017cy post\u0119puje i w 2 trymestrze jest \u015brednio o 30% wy\u017cszy, a w 3 trymestrze \u015brednio o 60-65% wy\u017cszy w por\u00f3wnaniu z grup\u0105 kontroln\u0105 kobiet nie ci\u0119\u017carnych;<\/p>\n

- wy\u017cej wymienione hormony przez zak\u0142\u00f3canie sygnalizacji receptora insuliny zmniejszaj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119<\/a> tkanek docelowych stopniowo wraz w zaawansowaniem ci\u0105\u017cy nawet o 50-70% w stosunku do okresu przed ci\u0105\u017c\u0105;<\/p>\n

- podstawowa endogenna w\u0105trobowa produkcja glukozy wzrasta o ok. 20-30%, aby zaspokoi\u0107 rosn\u0105ce potrzeby \u0142o\u017cyska i p\u0142odu;<\/p>\n

- \u015brednie st\u0119\u017cenia glukozy w r\u00f3\u017cnych trymestrach nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacz\u0105co, ale to ze wzgl\u0119du na to, \u017ce stopniowy spadek wra\u017cliwo\u015bci na insulin\u0119 w miar\u0119 post\u0119pu ci\u0105\u017cy, zwi\u0119ksza w mechanizmie wyr\u00f3wnawczym ilo\u015b\u0107 insuliny wytwarzanej w odpowiedzi na zwi\u0119kszone st\u0119\u017cenie glukozy. W normalnej, fizjologicznej ci\u0105\u017cy mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 nawet o ok. 200% do 250% zwi\u0119kszenie si\u0119 wydzielania insuliny w celu utrzymania euglikemii (prawid\u0142owego st\u0119\u017cenia cukru we krwi) u przysz\u0142ej matki.<\/p>\n

Poni\u017cej zamieszczam zdj\u0119cia moich wynik\u00f3w hormonalnych z 25 tygodnia ci\u0105\u017cy jako przyk\u0142ad st\u0119\u017cenia hormon\u00f3w p\u0142ciowych.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Czyli chronologia wydarze\u0144 i objaw\u00f3w ze wzgl\u0119du na powy\u017csze mechanizmy w przebiegu ci\u0105\u017cy wygl\u0105da zazwyczaj nast\u0119puj\u0105co:<\/strong><\/h5>\n

- najpierw we wczesnej ci\u0105\u017cy, kt\u00f3ra dotyczy I trymestru, mamy prawid\u0142ow\u0105 tolerancj\u0119 glukozy lub nieznacznie poprawion\u0105, a wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119 te\u017c jest albo prawid\u0142owa albo zwi\u0119kszona. Zwi\u0119kszon\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119 podczas wczesnej ci\u0105\u017cy mo\u017ce spowodowa\u0107 pojawianie si\u0119 hipoglikemii reaktywnej (nadmierne po posi\u0142kowe spadki glukozy we krwi, poni\u017cej 70 mg\/dl);<\/p>\n

- potem im bardziej ci\u0105\u017ca post\u0119puje, rosn\u0105ce poziomy wy\u017cej wspomnianych hormon\u00f3w powoduj\u0105 zmniejszon\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 tkanek na insulin\u0119, ze wzgl\u0119du na co rozwija si\u0119 insulinooporno\u015b\u0107<\/a> i aby zrekompensowa\u0107 ten coraz bardziej post\u0119puj\u0105cy stan IO, zwi\u0119ksza si\u0119 produkcja insuliny z kom\u00f3rek beta trzustki co prowadzi do hiperinsulinemii wyr\u00f3wnawczej. Skutkiem tej sytuacji s\u0105 wyst\u0119puj\u0105ce objawy hipoglikemii (niskiego poziomu cukru we krwi) przy obecnej hiperglikemii (czyli zwi\u0119kszonego poziomu cukru\/glukozy we krwi). Insulinooporno\u015b\u0107 u przysz\u0142ej matki zazwyczaj rozpoczyna si\u0119 w okolicach 20 tygodnia ci\u0105\u017cy i osi\u0105ga sw\u00f3j szczyt w trzecim trymestrze ci\u0105\u017cy.<\/strong><\/p>\n

Wp\u0142yw tych hormon\u00f3w na wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119 najmocniej si\u0119 zauwa\u017ca dopiero po porodzie \u2013 kiedy wyst\u0119puje nag\u0142a poprawa insulinowra\u017cliwo\u015bci, czyli cofni\u0119cie si\u0119 stanu insulinooporno\u015bci, co znowu\u017c chwilowo mo\u017ce doprowadza\u0107 do hipoglikemii reaktywnej w po\u0142ogu.<\/p>\n

CUKRZYCA\u00a0<\/strong>CI\u0118\u017bARNYCH<\/b><\/h4>\n

Poziomy glukozy mog\u0105 zacz\u0105\u0107 przekracza\u0107 normalne przyj\u0119te fizjologiczne normy w przebiegu ci\u0105\u017cy i wtedy m\u00f3wimy o stanie cukrzycy ci\u0119\u017carnych (z angl. GDM, czyli gestational diabetes mellitus). Warto wspomnie\u0107 te\u017c o tym, \u017ce cukrzyc\u0105 ci\u0105\u017cow\u0105 mo\u017cemy nazwa\u0107 jedynie sytuacj\u0119, kiedy u kobiety problemy z gospodark\u0105 cukrow\u0105 pojawi\u0142y si\u0119 po raz pierwszy w przebiegu ci\u0105\u017cy, a nie kobietach leczonych ju\u017c wcze\u015bniej z powodu takich zaburze\u0144.<\/p>\n

Cukrzyca ci\u0119\u017carnych dotyka ok 3-12% spo\u0142ecze\u0144stwa kobiecego, a patofizjologia (przyczyna rozwoju) GDM nadal pozostaje do\u015b\u0107 kontrowersyjna. Cukrzyca ci\u0119\u017carnych<\/a> mo\u017ce zar\u00f3wno stanowi\u0107 skrajny przejaw zmian metabolicznych, kt\u00f3re normalnie wyst\u0119puj\u0105 w przebiegu ci\u0105\u017cy, jak i odzwierciedla\u0107 predyspozycje do cukrzycy typu 2 o pod\u0142o\u017cu genetycznym. Rzeczywi\u015bcie badania wykazuj\u0105, i\u017c mimo tego, \u017ce u 90% kobiet cukrzyca mija po rozwi\u0105zaniu, to jednak ok 50% kobiet z GDM w trakcie ci\u0105\u017cy s\u0105 zagro\u017cone rozwojem cukrzycy typu 2 oraz nadci\u015bnienia w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce nie ma innych czynnik\u00f3w ryzyka? Nie do ko\u0144ca! Wiemy, \u017ce szereg dodatkowych czynnik\u00f3w zwi\u0119ksza ryzyko rozwoju GDM, mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n

    \n
  1. M\u0142odszy wiek matki \u2013 po 35 roku \u017cycia rozw\u00f3j cukrzycy ci\u0119\u017carnych z ok 1% zwi\u0119ksza si\u0119 do 10%;<\/li>\n
  2. Nadwaga i oty\u0142o\u015b\u0107 przed ci\u0105\u017c\u0105<\/a> (mimo, \u017ce kobiety z prawid\u0142ow\u0105 kompozycj\u0105 sylwetki te\u017c choruj\u0105 na GDM);<\/li>\n
  3. Ka\u017cda nast\u0119pna ci\u0105\u017ca zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia GDM;<\/li>\n
  4. Przebyta GDM w poprzedniej ci\u0105\u017cy;<\/li>\n
  5. Urodzenia dziecka powy\u017cej 4 kg w poprzedniej ci\u0105\u017cy;<\/li>\n
  6. Niepowodzenia ci\u0105\u017cowe w poprzednich ci\u0105\u017cach (poronienia, zgony wewn\u0105trzmaciczne, wady rozwojowe itd.);<\/li>\n
  7. Rozpoznane PCOS przed ci\u0105\u017c\u0105;<\/li>\n
  8. Historia cukrzycy w rodzinie;<\/li>\n
  9. Rozpoznana insulinooporno\u015b\u0107 przed ci\u0105\u017c\u0105;<\/li>\n
  10. Na\u0142ogowe palenie papieros\u00f3w;<\/li>\n
  11. W ok 50% kobiet nie znane s\u0105 przyczyny rozwoju GDM, szczeg\u00f3lnie w przypadku tych szczup\u0142ych i bez powy\u017cszych czynnik\u00f3w ryzyka domniemam, \u017ce to s\u0105 przypadki predyspozycji genetycznej.<\/li>\n<\/ol>\n

    POWIK\u0141ANIA CUKRZYCY CI\u0104\u017bOWEJ<\/strong><\/h4>\n

    Cho\u0107 sama cukrzyca ci\u0105\u017cowa nie jest bardzo gro\u017ana dla naszego potomka i nie zwi\u0119ksza znacz\u0105co ryzyko wad rozwojowych, bo zazwyczaj zaczyna si\u0119 w do\u015b\u0107 zaawansowanych ju\u017c jej etapach - wady rozwojowe i poronienia na skutek GDM mo\u017cliwe jedynie wtedy, kiedy pojawi si\u0119 w pierwszym trymestrze ci\u0105\u017cy, co raczej bardzo rzadko si\u0119 zdarza. Niemniej jednak wiele innych komplikacji GDM zar\u00f3wno dla dziecka jak i dla matki s\u0105 do\u015b\u0107 cz\u0119ste, jak:<\/p>\n

      \n
    1. Przede wszystkim jest to tzw. makrosomia (nadmierny wzrost i masa cia\u0142a p\u0142odu, z angl. LGD, czyli large for gestational age) co zwi\u0119ksza ryzyko g\u0142\u00f3wnie uraz\u00f3w oko\u0142oporodowych i zwi\u0119ksza szans\u0119 na rozwi\u0105zania przez ci\u0119cie cesarskie;<\/li>\n
    2. Podwy\u017cszony poziom glukozy we krwi matki wraz ze zwi\u0119kszonym transportem glukozy do dziecka mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce p\u0142\u00f3d b\u0119dzie wytwarza\u0142 wi\u0119cej w\u0142asnej insuliny, czego skutkiem mo\u017ce by\u0107 hipoglikemia u dziecka w pierwszych dobach \u017cycia;<\/li>\n
    3. Wielowodzie, kt\u00f3re zwi\u0119ksza ryzyko porodu przedwczesnego;<\/li>\n
    4. Nadci\u015bnienie indukowane ci\u0105\u017c\u0105 oraz tzw. stan przedrzucawkowy;<\/li>\n
    5. Dzieci kobiet z GDM nara\u017cone na zwi\u0119kszone ryzyko licznych dysfunkcji metabolicznych w dzieci\u0144stwie oraz w wieku doros\u0142ym co stwarza potencja\u0142 b\u0142\u0119dnego ko\u0142a - ryzyko rozwoju zespo\u0142u metabolicznego, cukrzycy, nadci\u015bnienia, hiperlipidemii i zaburze\u0144 sercowo-naczyniowych.<\/li>\n<\/ol>\n

      Warto wiedzie\u0107 o tym, \u017ce prawid\u0142owo prowadzona, kontrolowana i unormowana cukrzyca ci\u0105\u017cowa<\/a> nie doprowadzi do powy\u017cszych komplikacji, zatem je\u015bli zostanie ona zdiagnozowana bardzo wa\u017cna jest wsp\u00f3\u0142praca z lekarzem oraz dietetykiem.<\/p>\n

      Na poni\u017cszym zdj\u0119ciu wklejam sw\u00f3j prawid\u0142owy dla ci\u0105\u017cy wynik krzywej glukozowo-insulinowej z 25 tygodnia ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

      \"\"<\/p>\n

      O diagnostyce w kierunku cukrzycy ci\u0105\u017cowej oraz podej\u015bcie dietetyka do danego tematu omawiam na za\u0142\u0105czonym nagraniu na YT.<\/p>\n