{"id":22707,"date":"2019-08-05T09:10:55","date_gmt":"2019-08-05T07:10:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/?p=22707"},"modified":"2019-08-05T09:10:55","modified_gmt":"2019-08-05T07:10:55","slug":"co-sie-dzieje-z-mozgiem-ciezarnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/co-sie-dzieje-z-mozgiem-ciezarnej\/","title":{"rendered":"Co si\u0119 dzieje z m\u00f3zgiem ci\u0119\u017carnej?"},"content":{"rendered":"

Po raz kolejny wspominam o tym, \u017ce u kobiet ci\u0119\u017carnych zachodzi du\u017co zmian adaptacyjnych nie tylko w kwestiach widocznych go\u0142ym okiem jak anatomia (np. postawa cia\u0142a na skutek zwi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 brzuszka), a r\u00f3wnie\u017c wiele zmian fizjologicznych, biochemicznych, hematologicznych i immunologicznych. Te wszystkie zmiany adaptacyjne, kt\u00f3re obejmuj\u0105 du\u017cy wzrost wydzielania hormon\u00f3w p\u0142ciowych oraz hormon\u00f3w peptydowych, s\u0105 nap\u0119dzane przez rosn\u0105cy p\u0142\u00f3d i s\u0105 one niezb\u0119dne do utrzymania ci\u0105\u017cy oraz jej szcz\u0119\u015bliwego zako\u0144czenia.<\/strong><\/p>\n

Jednak skutki i rola tych skok\u00f3w hormonalnych w przebiegu ci\u0105\u017cy dla m\u00f3zgu s\u0105 nadal ma\u0142o znane. ALE! Wiemy ju\u017c coraz wi\u0119cej na ten temat.<\/p>\n

W tym artykule chcia\u0142abym wspomnie\u0107 o tym, jak ci\u0105\u017ca wp\u0142ywa na nasz m\u00f3zg na wielu poziomach i czy zjawisko \u201ebaby brain\u201d w og\u00f3le istnieje, czyli czy ma naukowe poparcie oraz swoj\u0105 drog\u0105 uzasadnienie.<\/p>\n

ZMIANY ADAPTACYJNE W M\u00d3ZGU CI\u0118\u017bARNEJ<\/strong><\/h4>\n

Badania naukowe wykazuj\u0105, \u017ce ci\u0105\u017ca i laktacja s\u0105 zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnymi zmianami w plastyczno\u015bci neuronalnej m\u00f3zgu. Neuroplastyczno\u015b\u0107 oznacza zdolno\u015b\u0107 tkanki nerwowej do tworzenia nowych po\u0142\u0105cze\u0144, maj\u0105cych na celu ich reorganizacj\u0119, adaptacj\u0119 do nowych warunk\u00f3w, zmienno\u015b\u0107 i samonapraw\u0119.<\/p>\n

U kobiet ci\u0119\u017carnych bardzo intensywnie zachodz\u0105 dynamiczne zmiany strukturalne i funkcjonale w m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 spowodowane wzajemnym oddzia\u0142ywaniem czynnik\u00f3w hormonalnych i \u015brodowiskowych, w tym neurogeneza wieku doros\u0142ego, zmiany w funkcjonalnej i strukturalnej plastyczno\u015bci synaptycznej (przebudowa synaptyczna) oraz przebudowa dendrytyczna w r\u00f3\u017cnych obszarach m\u00f3zgu. Niekt\u00f3re zmiany w m\u00f3zgu s\u0105 tymczasowe, a inne trwa\u0142e. Wszystkie wymienione zmiany s\u0105 uwa\u017cane nie tylko za konieczne dla prawid\u0142owego rozwoju p\u0142odu i noworodka, ale te\u017c maj\u0105 kluczowe znaczenie dla fizjologicznego i psychicznego zdrowia matki.<\/a><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jako ciekawostka wspomn\u0119 o badaniach na szczurkach, kt\u00f3re wykazuj\u0105, \u017ce wiele wy\u017cej wspomnianych zmian w m\u00f3zgu wyst\u0119puj\u0105 u dziewiczych samic gryzoni, po leczeniu hormonalnym opartym na podawaniu zewn\u0119trznym hormon\u00f3w steroidowych (czyli hormon\u00f3w p\u0142ciowych takich jak np. testosteron, estrogeny, progesteron), kt\u00f3re imituj\u0105 ci\u0105\u017c\u0119. Takie wyniki podkre\u015blaj\u0105 wp\u0142yw hormonalnych skok\u00f3w w przebiegu ci\u0105\u017cy na obserwowane ci\u0105\u017cowe zmiany w m\u00f3zgu. Nie jest to wcale zaskakuj\u0105cy fakt, ze wzgl\u0119du na to, \u017ce rzeczywi\u015bcie hormony steroidowe bardzo silnie wp\u0142ywaj\u0105 na m\u00f3zg na ka\u017cdym etapie \u017cycia, gdy\u017c s\u0105 silnymi czynnikami neurotroficznymi, kt\u00f3re reguluj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnych zdarze\u0144 rozwojowych m\u00f3zgu - prze\u017cycie, rozw\u00f3j i funkcj\u0119 tkanki nerwowej.<\/p>\n

W przebiegu ci\u0105\u017cy natomiast prolaktyna, oksytocyna i kortykosteroidy (najaktywniejszym z kt\u00f3rych jest kortyzol, o roli kt\u00f3rego ju\u017c wspomina\u0142am w poprzednich artyku\u0142ach<\/a>) wydaj\u0105 si\u0119 odgrywa\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu \"matczynego m\u00f3zgu\", co\u00a0<\/strong>spowoduje zmiany w zachowaniu kobiety w celu zapewnienia przetrwania potomstwa.<\/strong><\/p>\n

Gdy czynniki hormonalne uruchomi\u0105 powy\u017csze procesy reguluj\u0105ce zachowania matczyne, zachowanie to jest podtrzymywane przez czynniki do\u015bwiadczalne - czyli opieka nad potomstwem po porodzie.<\/p>\n

Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce okres oko\u0142oporodowy stanowi r\u00f3wnie\u017c czas wysokiego ryzyka dla kobiet predysponuj\u0105cy do rozwoju zaburze\u0144 fizjologicznych (stan przedrzucawkowy czy cukrzyca ci\u0105\u017cowa<\/strong><\/a>) i psychicznych (tzw \u201ebaby blues\u201d, d\u0142ugotrwa\u0142a depresja poporodowa<\/a>, l\u0119k poporodowy lub nawet w powa\u017cniejszych przypadkach psychoza poporodowa), kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zane z powy\u017cszymi przystosowaniami oko\u0142oporodowymi m\u00f3zgu.<\/p>\n

Chcia\u0142abym wi\u0119c zatrzyma\u0107 na tym temacie oraz opisa\u0107 w jaki spos\u00f3b wspomniana wy\u017cej neuroplastyczno\u015b\u0107 wp\u0142ywa na dostosowanie kobiety do rodzicielstwa i szeroko poj\u0119tych zachowa\u0144 matczynych.<\/p>\n

STRUKTURALNE I FUNKCJONALNE ZMIANY W M\u00d3ZGU<\/strong><\/h4>\n

Jak ju\u017c ustalili\u015bmy, w okresie oko\u0142oporodowym m\u00f3zg kobiety ulega wielu zmianom. Regiony m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 szczeg\u00f3lnie dotkni\u0119te modyfikacjami oko\u0142oporodowymi, to g\u0142\u00f3wnie te, kt\u00f3re si\u0119 okre\u015bla jako \u201eobszary matczyne\u201d:<\/p>\n

- MPOA (medial preoptic area) oraz j\u0105dro \u0142o\u017cyskowe pr\u0105\u017cka kra\u0144cowego (BNST);<\/p>\n

- w\u0119chom\u00f3zgowie (z angl. olfactory bulb);<\/p>\n

- przy\u015brodkowe j\u0105dro migda\u0142owate (MeA);<\/p>\n

- przednie j\u0105dro podwzg\u00f3rza (AHN);<\/p>\n

- pole brzuszne nakrywki (VTA);<\/p>\n

- j\u0105dro p\u00f3\u0142le\u017c\u0105ce (\u0142ac. nucleus accumbens);<\/p>\n

- j\u0105dro przykomorowe \u2013 (PVN);<\/p>\n

- j\u0105dro nadwzrokowe (SON);<\/p>\n

- przy\u015brodkowa kora przedczo\u0142owa (medial prefrontal cortex \u2013 mPFC);<\/p>\n

- uk\u0142ad oksytocyny (OXT) i prolaktyny (PRL)<\/p>\n

oraz wiele innych obszar\u00f3w.<\/p>\n

Dodatkowo obserwuje si\u0119 zmiany og\u00f3lne w rozmiarze i obj\u0119to\u015bci m\u00f3zgu podczas ci\u0105\u017cy \u2013 np. zmniejszenie si\u0119 hipokampu, ale zwi\u0119kszenie si\u0119 przysadki m\u00f3zgowej, cho\u0107 ca\u0142o\u015bciowo og\u00f3lny rozmiar i obj\u0119to\u015b\u0107 m\u00f3zgu podczas ci\u0105\u017cy ulega zmniejszeniu si\u0119. Og\u00f3lny rozmiar i obj\u0119to\u015b\u0107 m\u00f3zgu s\u0105 najmniejsze w momencie urodzenia niemowl\u0119cia, a nast\u0119pnie rozmiar m\u00f3zgu zwi\u0119ksza si\u0119, a\u017c do powrotu do poziomu sprzed ci\u0105\u017cy - ok. 6 miesi\u0119cy po porodzie.<\/p>\n\n

Zmiany oko\u0142oporodowe w powy\u017cszych obszarach m\u00f3zgu s\u0105 kluczowe dla:<\/strong><\/h5>\n

- T\u0142umienia reakcji strachu i stresu zwi\u0105zanego z opiek\u0105 nad dzieckiem<\/strong> - zwi\u0119kszania skutecznej regulacji emocjonalnej, radzeniu sobie z wysokim poziomem stresu<\/a> i wymaganiami rodzicielstwa, a tak\u017ce w celu delikatnego reagowania na potrzeby niemowl\u0119cia;<\/p>\n

- Zapocz\u0105tkowania, utrzymania i regulacji zachowania kobiety w stosunku do niemowlaka<\/strong> \u2013 czyli tzw. \"wicie gniazda\", piel\u0119gnacja i jego ochrona (zwi\u0119kszenie matczynej agresji);<\/p>\n

- Kontrolowanie pami\u0119ci i uczenie si\u0119<\/strong> - wzrost lub spadek zdolno\u015bci poznawczych, wydaje si\u0119 silnie zale\u017ce\u0107 od r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Zazwyczaj wczesna i \u015brodkowa ci\u0105\u017ca generalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z polepszeniem si\u0119 pami\u0119ci, a\u017c do spadku zdolno\u015bci poznawczych w p\u00f3\u017anej ci\u0105\u017cy i w trakcie pocz\u0105tku laktacji, kiedy m\u00f3zg kobiety jest zwykle okre\u015blany jako \u201em\u00f3zg ci\u0105\u017cowy\u201d czy \u201ebaby brain\u201d. Wyst\u0119puj\u0119 wtedy spadek pami\u0119ci roboczej, pami\u0119ci werbalnej, przywo\u0142ywania s\u0142\u00f3w, pami\u0119ci wzrokowej, pami\u0119ci przestrzennej oraz proces\u00f3w uwagi. Co ciekawe, deficyty pami\u0119ci wydaj\u0105 si\u0119 zale\u017ce\u0107 od p\u0142ci p\u0142odu, poniewa\u017c kobiety w ci\u0105\u017cy z p\u0142odem m\u0119skim nie do\u015bwiadczaj\u0105 takich mocnych spadk\u00f3w pami\u0119ci roboczej i zdolno\u015bci przestrzennych jak te w ci\u0105\u017cy z p\u0142odem \u017ce\u0144skim.<\/p>\n

- Matczynego systemu motywacyjnego<\/strong>. W okresie poporodowym podwy\u017cszony poziom hormon\u00f3w, takich jak oksytocyna wraz z dopamin\u0105, uwra\u017cliwia obw\u00f3d dopaminergiczny. Szczeg\u00f3lnie mocno ten uk\u0142ad nagrody si\u0119 aktywuje, kiedy matki otrzymuj\u0105 bod\u017ace od w\u0142asnego dziecka. Matki wykazuj\u0105 zwi\u0119kszony poziom aktywno\u015bci w obwodzie nagrody (uk\u0142adzie dopaminergicznym), patrz\u0105c na obrazy u\u015bmiechu swojego dziecka w por\u00f3wnaniu z obrazami innych dzieci, a tak\u017ce podczas s\u0142uchania p\u0142aczu swojego dziecka w por\u00f3wnaniu do s\u0142uchania p\u0142aczu innych dzieci.<\/p>\n

- Matczynej empatii<\/strong> - poprzez zwi\u0119kszenie empatii kobieta mo\u017ce \u201epoczu\u0107\u201d i intuicyjnie wywnioskowa\u0107, czego do\u015bwiadcza jej dziecko, kt\u00f3re jest jeszcze niezdolne do m\u00f3wienia, a w konsekwencji mo\u017ce zaoferowa\u0107 dok\u0142adn\u0105 opiek\u0119, kt\u00f3rej wymaga niemowl\u0119.<\/p>\n

P.S. Nadal nie jest jasne, dlaczego rozmiar i obj\u0119to\u015b\u0107 m\u00f3zgu zmniejsza si\u0119 podczas ci\u0105\u017cy. Wiadomo jedynie, \u017ce zwi\u0119kszone poziomy estradiolu i kortykosteronu s\u0105 zwi\u0105zane ze zmniejszon\u0105 obj\u0119to\u015bci\u0105 i zahamowaniem rozwoju kom\u00f3rek w hipokampie podczas ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

ADAPTACJA PSYCHOLOGICZNA DO\u00a0<\/strong>RODZICIELSTWA<\/h4>\n

Na skutek powy\u017cszych zmian w m\u00f3zgu podczas ci\u0105\u017cy i wczesnego okresu poporodowego zachodz\u0105 zmiany psychologiczne, kt\u00f3re wspieraj\u0105 adaptacj\u0119 kobiet do rodzicielstwa.<\/p>\n

Jakie to s\u0105 zmiany?<\/strong><\/h5>\n
    \n
  1. W p\u00f3\u017anej ci\u0105\u017cy kobiety wykazuj\u0105 zwi\u0119kszon\u0105 czujno\u015b\u0107 wobec zagro\u017ce\u0144 (np. wobec niesprzyjaj\u0105cej mimiki twarzy \u2013 przera\u017cona, z\u0142a, gniewna itd.), co zwi\u0119ksza czujno\u015b\u0107 na zagro\u017cenia oraz zdolno\u015b\u0107 ochrony oczekiwanego dziecka przed potencjalnymi zagro\u017ceniami w \u015brodowisku.
    \n\"\"<\/li>\n
  2. W p\u00f3\u017anej ci\u0105\u017cy kobiety wykazuj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnego rodzaje bod\u017ace zwi\u0105zane z dzie\u0107mi i zwi\u0119kszone poczucie emocjonalnego przywi\u0105zania do swojego p\u0142odu, co wspiera psychologiczne przystosowanie kobiety do opieki nad noworodkiem natychmiast po jego urodzeniu.<\/li>\n
  3. \u015awie\u017co upieczone matki wykazuj\u0105 podwy\u017cszon\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 behawioraln\u0105 na sygna\u0142y noworodka, takie jak p\u0142acz, wzrok, zapach czy u\u015bmiech. Dowodem na to jest zdolno\u015b\u0107 wzroku niemowl\u0119cia do wywo\u0142ywania przesadnych zmian w g\u0142osie, mimice i spojrzeniu matki podczas interakcji matka-dziecko.<\/li>\n
  4. We wczesnym okresie poporodowym matki wykazuj\u0105 zwi\u0119kszone zainteresowanie swoim potomkiem, takie jak ci\u0105g\u0142e sprawdzanie i martwienie si\u0119 o swoje dziecko. Takie ca\u0142kowite zaabsorbowanie dzieckiem s\u0142u\u017cy temu, aby zaspokoi\u0107 jego fizyczne i psychiczne potrzeby.<\/li>\n
  5. Zazwyczaj l\u0119k i a\u017c przesadna troska rodzicielska osi\u0105ga szczyt natychmiast po porodzie i zaczyna male\u0107 w ci\u0105gu pierwszych 3 do 4 miesi\u0119cy po porodzie.<\/li>\n<\/ol>\n

    Podsumowuj\u0105c, wspomina\u0142am wy\u017cej, \u017ce czynniki hormonalne uruchomiaj\u0105 powy\u017csze procesy funkcjonalne, strukturalne, psychologiczne reguluj\u0105ce zachowania matczyne, ale na dalszych etapach zachowanie to jest podtrzymywane przez czynniki do\u015bwiadczalne - czyli opieka nad potomstwem po porodzie. Neurobiologia macierzy\u0144stwa, wi\u0119c jest dynamiczna nie tylko pod wzgl\u0119dem up\u0142ywu czasu, ale tak\u017ce w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w \u015brodowiskowych, umo\u017cliwiaj\u0105c dostosowanie si\u0119 do potrzeb w\u0142asnego dziecka. Natura opr\u00f3cz uroczego \"projektu\" ,jakim jest rozw\u00f3j prenatalny dziecka<\/a>, r\u00f3wnie\u017c zaprojektowa\u0142a bardzo elastyczny m\u00f3zg przysz\u0142ej matki dla tego ewolucyjnego celu.<\/p>\n

    \u201eBABY BRAIN\u201d MIT CZY FAKT?<\/strong><\/h4>\n

    \u201eBaby brain\u201d, kt\u00f3ry cz\u0119sto si\u0119 te\u017c nazywa amnezj\u0105 ci\u0105\u017cow\u0105, okre\u015bla trudno\u015bci z koncentracj\u0105, problemy z pami\u0119ci\u0105 i og\u00f3lne rozkojarzenie, kt\u00f3re dopadaj\u0105 kobiet w ci\u0105\u017cy. Tak jak ju\u017c wy\u017cej wspomnia\u0142am wzrost lub spadek zdolno\u015bci poznawczych, wydaje si\u0119 silnie zale\u017ce\u0107 od r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re troch\u0119 szerzej omawiam na poni\u017cszym nagraniu.<\/strong><\/p>\n