{"id":24287,"date":"2019-12-20T09:25:57","date_gmt":"2019-12-20T08:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/?p=24287"},"modified":"2019-12-20T09:25:57","modified_gmt":"2019-12-20T08:25:57","slug":"suplementacja-selenem-czy-ma-sens-czy-jest-bezpieczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.muscle-zone.pl\/blog\/suplementacja-selenem-czy-ma-sens-czy-jest-bezpieczna\/","title":{"rendered":"Suplementacja selenem \u2013 czy ma sens? Czy jest bezpieczna?"},"content":{"rendered":"

Niedawno mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 napisa\u0107 nieco d\u0142u\u017cszy tekst na temat selenu<\/a> \u2013 jego roli, \u017ar\u00f3de\u0142, zapotrzebowania i zaburze\u0144 zwi\u0105zanych z niedoborem lub ewentualnym nadmiarem. W dzisiejszym wpisie chcia\u0142bym skupi\u0107 si\u0119 na suplementacji tym zwi\u0105zkiem i rzuci\u0107 nieco \u015bwiat\u0142a na kwestie zasadno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa tych zabieg\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Suplementacja selenem ostatnimi czasy sta\u0142a si\u0119 przedmiotem wielu dyskusji. M\u00f3wi si\u0119 o niskim spo\u017cyciu, o znacznie ni\u017cszej ni\u017c wcze\u015bniej si\u0119 wydawa\u0142o zawarto\u015bci selenu w pokarmach<\/a> (g\u0142\u00f3wnie orzechach, gdzie decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa gleba i warunki uprawy, a w importowanych orzechach brazylijskich zawarto\u015b\u0107 selenu jest cz\u0119sto stosunkowo niska). Niekt\u00f3rzy naukowcy od lat sugeruj\u0105, \u017ce suplementacja selenem w\u015br\u00f3d populacji Polski, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na mo\u017cliw\u0105 profilaktyk\u0119 chor\u00f3b sercowo-naczyniowych. Stwierdzenia te opierane s\u0105 zwykle na dotychczasowych pomiarach dokumentuj\u0105cych stosunkowo niskie st\u0119\u017cenie selenu w osoczu naszych rodak\u00f3w, podobnie jak szacunki jego \u015bredniego spo\u017cycia. R\u00f3wnie cz\u0119sto jednak podkre\u015bla si\u0119 konieczno\u015b\u0107 zachowania nale\u017cytej ostro\u017cno\u015bci w zwi\u0105zku z ewentualn\u0105 suplementacj\u0105, o tym jednak pod koniec tekstu.<\/p>\n

Dlaczego my\u015bli si\u0119 o suplementacji selenem? Jak niedobory selenu mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na ustr\u00f3j?<\/h3>\n

Mia\u017cd\u017cyca<\/h4>\n

Jedna z najpowszechniejszych chor\u00f3b uk\u0142adu sercowo-naczyniowego. Zmiany mia\u017cd\u017cycowe<\/a> notuje si\u0119 ju\u017c u p\u0142od\u00f3w (tak, to nie schorzenie dotykaj\u0105ce tylko oty\u0142ych palaczy w \u015brednim wieku cierpi\u0105cych na nadci\u015bnienie!) \u2013 z biegiem czasu jest \u201etylko gorzej\u201d, a to jak nasilone one b\u0119d\u0105 \u2013 zale\u017cy g\u0142\u00f3wnie od nas i stanu naszego organizmu, jego od\u017cywienia oraz, co bardzo istotne, poziomu stanu zapalnego tocz\u0105cego si\u0119 w nim. Im wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 reaktywnych form tlenu \u2013 tym szybszy i bardziej nasilony proces modyfikacji zmian w naczyniach krwiono\u015bnych \u2013 do najistotniejszych proces\u00f3w zaliczy\u0107 nale\u017cy zachwianie przepuszczalno\u015bci \u015br\u00f3db\u0142onka naczyniowego. Jednocze\u015bnie elementy kom\u00f3rek i lipoprotein \u201e\u0142atwiej\u201d i \u201ech\u0119tniej\u201d przylegaj\u0105 do \u015brodowiska pod \u015br\u00f3db\u0142onkiem. Selen, o czym wspomina\u0142em ostatnio, jest jednym z najwa\u017cniejszych sk\u0142adowych selenoenzym\u00f3w, mi\u0119dzy innymi peroksydazy glutationowej, kt\u00f3ra to pe\u0142ni wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w obronie przeciwutleniaj\u0105cej naszego ustroju. Jej wp\u0142yw polega na redukcji reaktywnych form tlenu (np. nadtlenku wodoru). Odpowiednie st\u0119\u017cenie selenu warunkuje prawid\u0142owa aktywno\u015b\u0107 wspomnianego enzymu. W przypadku niskiego spo\u017cycia \u2013 jego wzrost lub wprowadzenie suplementacji istotnie przyczynia si\u0119 do maksymalizacji aktywno\u015bci enzymu.<\/p>\n

Peroksydaza glutationowa wywiera tak\u017ce wp\u0142yw na uwalnianie kwasu arachidonowego \u2013 hamuje ten proces, przyspiesza tak\u017ce przemian\u0119 rozmaitych substancji, w tym nadtlenk\u00f3w lipid\u00f3w, kt\u00f3re przez j\u0105drowy czynnik transkrypcyjny (NF-kB) prowadz\u0105 do wzrostu agregacji (przylegania) p\u0142ytek krwi oraz wyst\u0105pienia skurczu naczy\u0144, kt\u00f3re to procesy wp\u0142ywaj\u0105 prozakrzepowo, maksymalizacji procesu zapalnego i mechanicznych uszkodze\u0144 \u015br\u00f3db\u0142onka.<\/p>\n

Sugeruje si\u0119 tak\u017ce, \u017ce wp\u0142yw selenu mo\u017ce obejmowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c minimalizacj\u0119 procesu utleniania cz\u0105steczek cholesterolu LDL. Wydaje si\u0119, \u017ce jedna z form peroksydazy, redukuj\u0105ca w\u0142a\u015bnie produkty utleniania LDL, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a \u015bci\u015ble z alfa-tokoferolem, zawartym w cz\u0105steczkach cholesterolu.<\/p>\n

Omawiany enzym selenozale\u017cny mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c poprawia\u0107 metabolizm homocysteiny<\/a> oraz wspiera\u0107 detoksykacj\u0119 jon\u00f3w metali ci\u0119\u017ckich. Podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie homocysteiny uznane jest za niezale\u017cny czynnik ryzyka powik\u0142a\u0144 sercowo-naczyniowych. Jej wp\u0142yw upo\u015bledzaj\u0105cy funkcje kom\u00f3rek opiera si\u0119 (po raz kolejny) o reakcje wolnorodnikowe, w przebiegu kt\u00f3rych peroksydaza glutationowa odgrywa kluczow\u0105 (obok katalazy \u2013 innego z enzym\u00f3w przeciwutleniaj\u0105cych) rol\u0119.<\/p>\n

Mia\u017cd\u017cyca i choroba niedokrwienna serca<\/h4>\n

Dzia\u0142anie przeciwmia\u017cd\u017cycowe selenu wydaje si\u0119 czyni\u0107 z niego tak\u017ce or\u0119\u017c w walce przeciwko rozwojowi choroby niedokrwiennej serca (zwanej te\u017c chorob\u0105 wie\u0144cow\u0105). Ponad 98% jej przypadk\u00f3w powodowanych jest w\u0142a\u015bnie mia\u017cd\u017cyca naczy\u0144 t\u0119tniczych. Badania ostatnich dekad pozwoli\u0142y zaobserwowa\u0107, ze osoby z ni\u017cszym st\u0119\u017ceniem selenu w surowicy mo\u017ce dotyka\u0107 wi\u0119ksze ryzyko rozwoju choroby niedokrwiennej serca, ani\u017celi cz\u0119\u015b\u0107 populacji lepiej od\u017cywion\u0105 selenem. Wnioskuje si\u0119, i\u017c istotny wp\u0142yw ma tutaj ograniczenie powstawania zmian mia\u017cd\u017cycowych. Trudno jednak stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 czy samo odpowiednie od\u017cywienie selenem b\u0119dzie znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0142o na prewencj\u0119 tej jednostki chorobowe, gdy\u017c wyniki bada\u0144 naukowych daj\u0105 rozbie\u017cne rezultaty<\/p>\n

Zawa\u0142 serca a od\u017cywienie selenem<\/h4>\n

Badania z udzia\u0142em os\u00f3b po zawale mi\u0119\u015bnia sercowego i zdrowych pozwoli\u0142y zaobserwowa\u0107, i\u017c niedobory selenu w istotny spos\u00f3b przyczyniaj\u0105 si\u0119 do wzrostu ryzyka zawa\u0142u, a po skorygowaniu o inne czynniki ryzyka \u2013 zale\u017cno\u015b\u0107 jest jeszcze wyra\u017aniejsza. Inne doniesienia, pochodz\u0105ce z Nowej Zelandii, gdzie gleby nie obfituj\u0105 w omawiany niemetal, przynios\u0142y informacje m\u00f3wi\u0105ce o niemal 6% ni\u017cszym st\u0119\u017ceniu selenu w surowicy krwi os\u00f3b po przebytym zawale w por\u00f3wnaniu z osobami zdrowymi. Badania prowadzone w 10 europejskich krajach nie potwierdzi\u0142y tych rewelacji \u2013 analiza danych prawie 1500 pacjent\u00f3w przynios\u0142a dane na temat wzrostu ryzyka zawa\u0142u jedynie w populacji Niemiec. W przypadku pozosta\u0142ych kraj\u00f3w wydaje si\u0119, i\u017c st\u0119\u017cenia selenu notowane w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w populacji nie wp\u0142ywaj\u0105 negatywnie na ryzyko zawa\u0142u mi\u0119\u015bnia sercowego. Podobnie badanie lekarzy z USA, u kt\u00f3rych st\u0119\u017cenie selenu w surowicy by\u0142o stosunkowo wysokie (u wi\u0119kszo\u015bci >80 mcg\/l), nie wykaza\u0142o zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy ryzykiem zawa\u0142u, a st\u0119\u017ceniem selenu. Po analizie danych autorzy polskiego przegl\u0105du sugeruj\u0105, i\u017c w przypadku populacji o wy\u017cszym stopniu od\u017cywienia selenem (a co za tym idzie z wy\u017cszymi st\u0119\u017ceniami tego pierwiastka w surowicy) \u2013 dodatkowe spo\u017cycie\/suplementacja selenem nie b\u0119dzie wi\u0105za\u0142a si\u0119 z wp\u0142ywem protekcyjnym wzgl\u0119dem zawa\u0142u serca, w przypadku wyst\u0119powania niedobor\u00f3w \u2013 jak najbardziej sugeruje si\u0119 taki wp\u0142yw.<\/p>\n

Eksperymenty z u\u017cyciem modeli zwierz\u0119cych przynios\u0142y informacje na temat uszkodze\u0144 mi\u0119\u015bnia sercowego<\/a> wynik\u0142ych z jego niedokrwienia i ponownego przywr\u00f3cenia prawid\u0142owego ukrwienia. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce gryzonie (szczury) z wyindukowanym niedoborem selenu charakteryzowa\u0142a istotnie wi\u0119kszy poziom szkodze\u0144. Oceniano tak\u017ce skuteczno\u015b\u0107 ich obrony antyutleniaj\u0105cej \u2013 odnotowano, i\u017c aktywno\u015b\u0107 peroksydazy glutationowej w grupie niedoborowej by\u0142a (zale\u017cnie od ocenianej frakcji) nawet 3-6 krotnie ni\u017csza. Autorzy konkluduj\u0105, i\u017c niedobory selenu istotnie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do wzrostu poziomu uszkodze\u0144 serca w przypadku epizod\u00f3w niedokrwienia. W innych pracach dowiedziono, i\u017c wy\u017csze st\u0119\u017cenie selenu we krwi zwierz\u0105t wp\u0142ywa na szybsze tempo regeneracji poniedokrwiennej tanek serca, sprzyja ograniczeniu epizod\u00f3w arytmii oraz uwalniania sercowej frakcji kinazy kreatynowej.<\/p>\n\n

Choroba Keshan i choroba Kasina-Becka\u2013 selenowy unikat<\/h4>\n

O chorobie Keshan wspomina\u0142em ju\u017c w ostatnim tek\u015bcie. Jej nazwa pochodzi od rejonu w Chinach, gdzie gleby s\u0105 wybitnie ubogie w selen, okre\u015blana jest tak\u017ce kardiomiopati\u0105 rozstrzeniow\u0105. W zwi\u0105zki z powy\u017cszym \u2013 jego spo\u017cycie jest nik\u0142e, podobnie jak poziom od\u017cywienia mieszka\u0144c\u00f3w tym pierwiastkiem. Stan ten udokumentowano zar\u00f3wno oceniaj\u0105c jego st\u0119\u017cenie we krwi, jak r\u00f3wnie\u017c paznokci obywateli. Jednocze\u015bnie wypada nadmieni\u0107, i\u017c wyst\u0119powanie choroby Keshan obserwuje si\u0119 nie tylko w rejonie o tej samej nazwie, ale tak\u017ce w innych cz\u0119\u015bciach Chin, gdzie diety mieszka\u0144c\u00f3w s\u0105 ma\u0142o urozmaicone*. Gleby ubogie w selen oraz niskoselenowa dieta wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce na obszarach Syberii. Mimo braku jasno\u015bci co do patogenezy choroby \u2013 niedobory selenu oraz witaminy E<\/a> podaje si\u0119 za czynnik \u015brodowiskowy, predysponuj\u0105cy do jej wyst\u0105pienia (dyskutuje si\u0119 tak\u017ce stany niedoborowe molibdenu i cynku oraz nara\u017cenie na bar lub o\u0142\u00f3w). Za konieczny warunek podaje si\u0119 tak\u017ce wyst\u0105pienie infekcji, w przebiegu kt\u00f3rej dochodzi do wzrostu poziomu stresu oksydacyjnego (kt\u00f3ry w przypadku niedoboru selenu jest bardziej nasilony). Wspomniane schorzenie dotyka przede wszystkim dzieci i m\u0142ode kobiety, uszkadzaj\u0105c ich serca i inne mi\u0119\u015bnie pr\u0105\u017ckowane. W jej przebiegu dochodzi do powstawania ognisk martwiczych rozwijaj\u0105cych si\u0119 wraz ze zw\u0142\u00f3knianiem tkanek. Prowadzi do niewydolno\u015bci uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, zaburze\u0144 rytmu serca, wyst\u0119powania zakrzep\u00f3w wewn\u0105trz jego jam. Z pozasercowych dolegliwo\u015bci notuje si\u0119 przekrwienie w\u0105troby, degeneracj\u0119 przepony i upo\u015bledzenie wydzielania trzustkowego.<\/p>\n

Co ciekawe \u2013 r\u00f3wnie\u017c w Chinach notuje si\u0119 obszary gdzie spo\u017cycie selenu jest niezmiennie wysokie a co za tym idzie \u2013 wr\u0119cz niebezpieczne. Mieszka\u0144cy niekt\u00f3rych region\u00f3w spo\u017cywaj\u0105 nawet do 5mg<\/strong> selenu dziennie!<\/p>\n

* Jeszcze par\u0119 dekad temu schorzenie te dotyka\u0142o znacznie wi\u0119kszej ilo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, aktualnie sytuacja zosta\u0142a wzgl\u0119dnie opanowana dzi\u0119ki profilaktycznej suplementacji, a tak\u017ce urozmaiceniu diet mieszka\u0144c\u00f3w poprzez dost\u0119p do innych rodzaj\u00f3w \u017cywno\u015bci.<\/p>\n

Choroba Kashina-Becka to inaczej endemiczna osteoartropatia. Dotyka g\u0142\u00f3wnie dzieci przed uko\u0144czeniem 13 roku \u017cycia, a objawia si\u0119 wyst\u0119powaniem zmian struktury chrz\u0105stek i ko\u015bci. Uk\u0142ad kostny zostaje zdeformowany, a chrz\u0105stki ulegaj\u0105 degeneracji i martwicy. W efekcie obraz kliniczny przypomina nieco reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w, cz\u0119sto notuje si\u0119 tak\u017ce skr\u00f3cenie d\u0142ugo\u015bci palc\u00f3w u st\u00f3p i d\u0142oni i upo\u015bledzenie wzrastania. Pr\u00f3cz niedoboru selenu za istotny element sprawczy endemicznej osteoartropatii uznaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c deficyt jodu.<\/p>\n

Czy suplementacja selenem rzeczywi\u015bcie pomaga?<\/h3>\n

2011 by\u0142 rokiem publikacji meta-analizy prac dotycz\u0105cych efekt\u00f3w suplementacji selenem na prewencj\u0119 rozw\u00f3j nowotwor\u00f3w. w\u0142\u0105czono dane obejmuj\u0105ce ponad 150000 os\u00f3b. Analiza pozwoli\u0142a stwierdzi\u0107, \u017ce istniej\u0105 pewne przes\u0142anki by twierdzi\u0107, i\u017c suplementacja selenem w populacjach z wyst\u0119powaniem jego niedobor\u00f3w lub o znacznie podwy\u017cszonym ryzyku nowotworzenia mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzystny efekt zdrowotny.<\/p>\n

W 2017 opublikowano przegl\u0105d systematyczny i meta-analize oceniaj\u0105c\u0105 wp\u0142yw suplementacji selenem na chorob\u0119 niedokrwienn\u0105 serca. Przeanalizowano 16 prac, w\u0142\u0105czaj\u0105cych niemal 44000 pacjent\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce selen obni\u017ca poziom CTP i powoduje wzrost poziomu peroksydazy glutationowej, jednak\u2026 Nie odnotowano wp\u0142ywu na chorob\u0119 niedokrwienn\u0105 serca<\/a> oraz \u015bmiertelno\u015b\u0107, a tak\u017ce poziomy lipid\u00f3w.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej, w 2018 podj\u0119to ponown\u0105 pr\u00f3b\u0119 oceny wp\u0142ywu suplementacji selenem na profil lipidowy. W\u0142\u0105czono 11 prac, zrzeszaj\u0105cych ponad 1200 uczestnik\u00f3w. Wyniki by\u0142y nieco odmienne ni\u017c wcze\u015bniej, jednak wci\u0105\u017c nie rewolucyjne. Efekt suplementacji okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 na granicy istotno\u015bci statystycznej w kwestii wp\u0142ywu na poziom tr\u00f3jgliceryd\u00f3w oraz cz\u0105steczek cholesterolu o bardzo niskiej g\u0119sto\u015bci (VLDL).<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w 2018 wysz\u0142a meta-analiza i przegl\u0105d systematyczny traktuj\u0105cy o selenie w chorobie Gravesa-Basedowa. Tym razem na tapet\u0119 wzi\u0119to 10 pr\u00f3b i niemal 800 pacjent\u00f3w. Suplementacja selenem okaza\u0142a si\u0119 przynosi\u0107 popraw\u0119 w stanie chorych, jednak wy\u0142\u0105cznie w stosunkowo kr\u00f3tkiej perspektywie czasowej. Poziom wolnej tyroksyny (Ft4) oraz wolnej tr\u00f3jjodotyroniny (Ft3) ulega\u0142 ograniczeniu na przestrzeni pierwszych 3 oraz 6 miesi\u0119cy, jednak po up\u0142ywie 9 \u2013 zanika\u0142. Podobnie sprawa wygl\u0105da\u0142a z modyfikacj\u0105 (wzrostem) poziomu hormonu tyreotropowego\/tyreotropiny (TSH)<\/p>\n

Na zako\u0144czenie tego przyd\u0142ugiego wywodu na temat doniesie\u0144 naukowych \u2013 nasza rodzima publikacja z tego roku (2019), stanowi\u0105ca przegl\u0105d systematyczny randomizowanych pr\u00f3b kontrolowanych placebo (RCT), a dotycz\u0105ca efektywno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa suplementacji selenem w przebiegu cukrzycy typu 2 u doros\u0142ych. 4 RCT, niemal 250 uczestnik\u00f3w, protoko\u0142y trwaj\u0105ce 8-12 tygodni i dawki na poziomie 200 (w przypadku 3 pr\u00f3b) lub 960 (1 pr\u00f3ba) mcg\/d i\u2026 nic. Autorzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce dane do kt\u00f3rych uda\u0142o im si\u0119 dotrze\u0107 s\u0105 mocno rozbie\u017cne, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem protoko\u0142\u00f3w do\u015bwiadcze\u0144, jak r\u00f3wnie\u017c wynik\u00f3w, w zwi\u0105zku z czym ani nie mog\u0105 w\u0142\u0105czy\u0107 ich do meta-analizy, ani wystosowa\u0107 jednoznacznych konkluzji. Przykre, pozostaje czeka\u0107 na dalsze informacje ze \u015bwiata nauki.<\/p>\n

Niew\u0105tpliwie niezb\u0119dny, jednak jaki\u017c niebezpieczny<\/h3>\n

W literaturze naukowej jako istotne powik\u0142anie nieprzemy\u015blanej i d\u0142ugotrwa\u0142ej suplementacji podaje si\u0119 wzrost ryzyka rozwoju oporno\u015bci tkanek na insulin\u0119, a w efekcie cukrzycy typu 2. Inne z niekorzystnych dzia\u0142a\u0144 mog\u0105 obejmowa\u0107 uszkodzenie p\u0142uc, w\u0105troby, odbarwienie p\u0142ytki paznokci, zaburzenia \u017co\u0142\u0105dkowo jelitowe i neurologiczne, a nawet \u015bmier\u0107. Jednak po kolei\u2026<\/p>\n

W \u015bwietle zalece\u0144 WHO poda\u017c selenu nie powinna by\u0107 wy\u017csza ni\u017c 70mcg\/dzie\u0144, a przyjmowanie istotnie wy\u017cszych dawek, na poziomie 400-700mcg mo\u017ce prowadzi\u0107 do toksozy, ju\u017c dawno odesz\u0142o si\u0119 od wiary w ide\u0119 \u201eim wi\u0119cej tym lepiej\u201d w kontek\u015bcie antyoksydant\u00f3w wszelkiego typu. Nadmierna konsumpcja\/suplementacja selenu mo\u017ce paradoksalnie prowadzi\u0107 do wzmo\u017conej produkcji reaktywnych form tlenu, powoduj\u0105cych stres oksydacyjny. W dalszej kolejno\u015bci uszkodzeniu mog\u0105 ulega\u0107 nici DNA. Nim jednak do tego dojdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 pierwsze symptomy zatrucia selenem \u2013 nudno\u015bci, biegunka, wymioty, wypadanie w\u0142os\u00f3w, og\u00f3lne rozbicie i os\u0142abienie.<\/p>\n

Selenoza<\/strong> to nieco bardziej odleg\u0142y skutek nadkonsumpcji tego pierwiastka. Przed\u0142u\u017caj\u0105ca si\u0119 ekspozycja na zbyt du\u017ce jego dawki prowadzi do upo\u015bledzenia pracy (a finalnie uszkodzenia samego narz\u0105du) w\u0105troby, zaburze\u0144 procesu produkcji element\u00f3w morfotycznych krwi, ograniczeniem lub zanikiem p\u0142odno\u015bci, zaburzeniami neurologicznymi. Cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce uszkodzenia sk\u00f3ry (p\u0119kanie, wysypka) lub jej wytwor\u00f3w (p\u0119kanie i odbarwianie paznokci, wspomniane ju\u017c wypadanie w\u0142os\u00f3w). Dane obserwacyjne i kliniczne pozwalaj\u0105 tak\u017ce s\u0105dzi\u0107, i\u017c nadmierne spo\u017cycie selenu mo\u017ce na przestrzeni czasu prowadzi\u0107 do istotnego wzrostu ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 poprzez wp\u0142yw na kom\u00f3rki produkuj\u0105ce insulin\u0119 oraz wra\u017cliwo\u015b\u0107 tkanek na dzia\u0142anie tego hormonu<\/a>. Badania w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ponad 7000 os\u00f3b udokumentowa\u0142y, \u017ce ka\u017cde dodatkowe 10mcg selenu spo\u017cywanego w ci\u0105gu doby mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko rozwoju cukrzycy o niemal 30%!<\/strong><\/p>\n

Podsumowanie<\/h3>\n

Czy suplementowa\u0107 selen? Osobi\u015bcie w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w bym si\u0119 wstrzyma\u0142. Owszem, pierwiastek ten jest nies\u0142ychanie wa\u017cny i wielozadaniowy, a jego niedobory mog\u0105 sporo namiesza\u0107. Warto w zwi\u0105zku z tym si\u0119ga\u0107 po orzechy, nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych, a tak\u017ce dro\u017cd\u017ce, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 jego cennym \u017ar\u00f3d\u0142em. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 stosunkowo w\u0105ski zakres dawek mog\u0105cych dawa\u0107 pewne benefity (g\u0142\u00f3wnie przez za\u017cegnanie\/ograniczenie niedobor\u00f3w) i to w jak \u0142atwy spos\u00f3b mo\u017cna doprowadzi\u0107 do \u201epodtrucia\u201d selenem, a w efekcie pogorszenia stanu zdrowia \u2013 nie jestem i najpewniej nie b\u0119d\u0119 zwolennikiem suplementowania tego pierwiastka.<\/p>\n