Jak pozbyć się migreny cz. 1

Emilia Jachimowska

Ból głowy nie jest niczym przyjemnym, a zwłaszcza, gdy nieprzerwanie daje o sobie znać. Chociaż migrena jest trudna do wyleczenia, to wyeliminowanie pewnych czynników może zmniejszać napady bólu.

U każdej osoby, której dotyczy problem migren przyczyny bólu mogą być inne. Część osób doświadcza pogorszenia objawów po spożyciu konkretnych produktów żywnościowych.

Skoro żywność generuje objawy, to czy w leczeniu migreny skuteczna jest dieta?  Istnieją dane przemawiające na korzyść diety ketogenicznej, eliminacyjnej lub bogatej w kwasy tłuszczowe omega-3 wśród osób cierpiących na migreny. W tym artykule opisano korzyści ze stosowania diety ketogenicznej.

Dlaczego boli głowa?

Migrena jest zaburzeniem neurologicznym o złożonym, nawracającym charakterze. Ból pojawia się częściej u kobiet2 i występuje z jednej strony głowy w formie pulsacyjnych, umiarkowanych lub ciężkich ataków, trwających od 4 do nawet 72 godzin1. Podczas ataków pacjenci mogą doświadczać nudności, światłowstrętu, wrażliwości na zapachy i/lub dźwięki.

W Europie leczenie migreny wymaga nakładów aż 18,5 miliardów euro w przeciągu roku3,4. Napady leczy się objawowo środkami przeciwbólowymi np. diklofenakiem. Stosuje się także leki przeciwwymiotne, alkaloidy sporyszu i tryptany5,7.

Niestety często pacjenci  nie reagują na farmakoterapię, co stanowi konieczność do poszukiwania innych substancji leczniczych. Praktyka prób i błędów jest dla pacjentów nieprzyjemna i obciążająca psychicznie. Leki wywołują różne skutki uboczne, najczęściej w kierunku układu sercowo-naczyniowego. Paradoksalnie zbyt intensywne przyjmowanie ich skutkuje narastaniem bólu głowy6,7.

Chociaż przyczyny powstawania migreny nie są do końca znane8 , istnieją podejrzenia odnośnie kilku mechanizmów biochemicznych, które skutkują wzrostem stresu oksydacyjnego i niedostępnością energii w mózgu 9.  Niedostępność energii może występować m.in. u osób z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami metabolizmu insuliny 79-82.

Jako przyczyny migren wśród pacjentów uważa się m.in. nieprawidłowy metabolizm i transport glukozy. Obserwuje się również  zakłócenia pracy mitochondriów, stan zapalny w mózgu, zmiany jego pobudliwości, a także modyfikacje mikrobioty jelit.

Dieta ketogeniczna

W wyniku prawidłowo przestrzeganej diety ketogenicznej organizm przestaje wykorzystywać glukozę jako podstawowe źródło energii, a zaczyna zużywać ciała ketonowe. Są one wytwarzane głównie w wątrobie, ale znajdują się również w komórkach mózgu – komórkach glejowych10.

Komórki glejowe, zwane inaczej astrocytami biorą udział w przekształcaniu amoniaku i kreatyny, przekaźnictwie nerwowym, fagocytozie, kształtowaniu bariery krew-mózg. Mają możliwość wykorzystywania ciał ketonowych do cyklu oddechowego10.

Początkowo badana dieta ketogeniczna miała pozytywne skutki wśród epileptyków, obniżając częstotliwość i ciężkość napadów drgawkowych11. Z tego powodu wzbudziła zainteresowanie w kierunku leczenia innych zaburzeń neurologicznych12-14, 38.

W trakcie diety ketogenicznej stężenie ciał ketonowych, a zwłaszcza β-hydroksymaślanu wzrasta15. Substancja ta jest niezależnym metabolitem, który stanowi aż 70% puli wyprodukowanych ketonów i odpowiada za transport glukozy, a także sygnalizację komórkową 16.

W codziennej diecie stężenie ciał ketonowych jest znikome, chociaż nieznacznie wzrasta w czasie głodu17,18. Fizjologiczny głód związany jest z obniżeniem stężenia glukozy we krwi, co wiąże się z bólem głowy 39-44. Utrzymywanie wysokiego stężenia ciał ketonowych w ustroju zostało uznane za bezpieczne i dobrze tolerowane 19-21.

W kontekście leczenia migreny dieta ketogeniczna może być bardzo skuteczna 22,34-36. W jednym z badań wprowadzających dietę ketogeniczną grupie 96 osób z migreną zaobserwowano zdecydowany spadek nasilenia i częstotliwości napadów bólu, a nawet redukcję ilości przyjmowanych leków aż o 80%37. Podobne wyniki uzyskano w odrębnych próbach, w których częstość napadów pod wpływem ciał ketonowych zmniejszała się lub była całkowicie redukowana33.

Metabolizm glukozy

Ludzki mózg jest narządem, który potrzebuje najwięcej glukozy spośród innych struktur organizmu. Hipoglikemia i niedobór energii (w postaci glukozy) mogą być związane z migrenami 45, 72-78. Świadczyć może o tym fakt, że objawy migreny i hipoglikemii są do siebie podobne.

Wspólne cechy migren i hipoglikemii to ból głowy, nudności, niedociśnienie, zmęczenie, bladość, zaburzenia widzenia, splątanie itp. Wykazano, że częstotliwość bólów głowy wzrasta u osób z cukrzycą typu 2 wraz z liczbą incydentów hipoglikemii 46,47. U niektórych osób spożycie czystej glukozy na czczo również wywołuje migrenę 68,69 .

Metabolizm glukozy w mózgu osób z migreną jest zmieniony i niedopasowany do jego potrzeb energetycznych. W badaniach neuroobrazowych (spektroskopia NMR z ang. nuclear magnetic resonance) zaobserwowano upośledzenie fosforylacji oksydacyjnej i przepływu glikolitycznego w mózgu osób chorujących na migreny 48-58.

W odmiennym badaniu pobudzano u chorych aktywność obszarów w mózgu odpowiedzialnych za widzenie.  Ten sam zabieg wykonano na osobach, które nie miały migren. U osób zdrowych wychwyt glukozy w obszarach wzrokowych stanowił około 15%, natomiast u osób z migreną wynosił aż 90%59.

Dieta ketogeniczna może przeciwdziałać skutkom hipoglikemii chroniąc neurony i stymulując produkcję ATP w strukturach korowych 60,63-67. Stan ketozy żywieniowej stabilizuję glikemię i oszczędza zużycie glukozy, ponieważ jak wspomniano wyżej, od tego momentu są wykorzystywane w tym celu ciała ketonowe. W związku z tym niewykorzystana pula glukozy jest dostępna dla mózgu61,62.

Transport glukozy

Oprócz problemów z dostępnością energii dla mózgu, ważnym aspektem jest również jej transport. W tym procesie pomaga insulina, która umożliwia wchłanianie glukozy do komórek.

Białkami transportującymi glukozę są glikoproteiny błonowe (GLUT), które dzielą się na cztery grupy, w zależności od miejsca działania. GLUT1 są proteinami niezależnymi od insuliny, które pełnią rolę transporterów glukozy m.in. w mózgu. Ich niedobór jest związany z migrenami 70. Z kolei GLUT3 działają niezależnie od insuliny i wykazują aktywność transportową m.in. w układzie nerwowym 71.

Ciała ketonowe nie potrzebują ani insuliny, ani glikoprotein transportowych, aby przedostać się do mózgu. Ketony są transportowane przez transportery kwasów monokarboksylowych (MCT), dzięki czemu dostęp energii do mózgu i całego organizmu jest ciągły, nawet w okresach przerw w dowozie glukozy 86. Poza tym jak wspomniano wcześniej, ciała ketonowe są dodatkowo produkowane w komórkach mózgu 83,84.

W badaniach wykazano, że osoby, które nie produkują transporterów glukozy w odpowiedni sposób, mogą osiągać całkowitą remisję objawów migreny za pomocą diety ketogenicznej85.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *