Jak mózg i mięśnie reagują na kreatynę cz.1

Emilia Jachimowska

Kreatyna jest aminokwasem syntetyzowanym w organizmie lub dostarczanym z pożywieniem, który wpływa na metabolizm energetyczny komórki. Kreatyna podlega kilku przemianom biochemicznym: przekształceniu do fosfokreatyny z wykorzystaniem enzymu – kinazy kreatynowej, hydrolizie i syntezie  energii (ATP) na drodze przekazania grupy fosforanowej z fosfokreatyny do adenozynodifosforanu (ADP)1.

Najczęściej kreatyna stosowana jest przez osoby aktywne fizycznie, umożliwiając im naładowanie komórek mięśniowych energią, a zatem dłuższy i cięższy trening 99. Nie jest to jednak jedyny sposób na wykorzystanie kreatyny.

Przemiany biochemiczne

Kreatyna może być określana jako transfer ATP. Pobiera resztę fosforanową z mitochondriów komórkowych od adenozynotrifosforanu (ATP), sama przekształcając się w fosfokreatynę. Następnie wydostaje się z komórki i wędruje do innych miejsc, gdzie przekazuje pobraną resztę fosforanową dla ADP, co umożliwia powstawanie energii w tym miejscu, w postaci ATP. Fosfokreatyna po oddaniu reszty fosforanowej, staje się znów kreatyną.

W przypadku zaistnienia zwiększonego zapotrzebowania energetycznego, np. w wyniku mikrouszkodzeń mięśni, fosfokreatyna dostarcza ATP do wyczerpanych rezerw mięśniowych.

Kreatyna odgrywa równie istotną rolę w sytuacjach niedotlenienia lub niedokrwienia tkanek, np. w chorobie niedokrwiennej serca, gdzie spełnia funkcję specyficznej baterii energetycznej 14-17.

Podczas wysiłku fizycznego, w którym dochodzi do zwiększenia zużycia energii, fosfokreatyna jako pierwsza i najskuteczniejsza substancja, dostarcza energii do komórek2. Kreatyna ulega zużyciu lub przekształceniu do kreatyniny, która jest wydalana z moczem.

Dlaczego zaczęliśmy stosować kreatynę?

Zgodnie z powyżej wspomnianymi procesami, kreatyna znajduje się naturalnie w organizmie, ponieważ jest tam syntetyzowana. Jest więc aminokwasem endogennym, czyli nie stanowi niezbędnego źródła dla prawidłowego obiegu aminokwasów. Po co w takim razie zaczęliśmy ją dostarczać z dodatkowych źródeł?

Kreatyna odgrywa ważną rolę dla komórek nerwowych 3,4, przez które jest wykorzystywana. Te procesy powodują zubożenie ilości kreatyny w organizmie. W związku z tym, jej ilość wytworzona w procesach endogennych może być niewystarczająca na pokrycie tych potrzeb, dlatego powinna być uzupełniana ze źródeł pokarmowych 5,25.

Jednakże z dietą jesteśmy w stanie dostarczyć ograniczone ilości kreatyny6-9, więc zasadnym jest sięgnięcie po suplementację. Podawana doustnie kreatyna wchłania się przez jelita do krwiobiegu, a następnie wędruje do miejsc, gdzie jest przechowywana np. mózg, mięśnie. Prawidłowa suplementacja umożliwia nasycenie miejsc docelowych kreatyną (w postaci fosfokreatyny), dostarczając w ten sposób energię, np. do pracujących mięśni 10-13.

Suplementacja kreatyną jest zalecana w przypadku niskiej jej zawartości w mózgu, zwiększonego wysiłku fizycznego lub umysłowego, niedotlenieniu i niedokrwieniu. Pomaga zwiększać dostępność energii, działa antyoksydacyjnie, wspomaga różnicowanie komórek prekursorowych neuronów i mięśni 18-24.

Niedobory kreatyny w mózgu

Zdarza się, że w następstwie genetycznych chorób, następuje całkowity zanik kreatyny w mózgu, co prowadzi do upośledzenia umysłowego, padaczki, autyzmu, zaburzeń mowy. Wspominane choroby występują rzadko i są związane z brakiem enzymów lub transportera kreatyny potrzebnych do syntetyzowania lub dostarczania kreatyny do mózgu 26,27,35.

W pierwszym przypadku wczesna doustna suplementacja kreatyny pomaga zmniejszać zaburzenia neurologiczne, uzupełniając niedobory 28-34, w drugim jest mało skuteczna 36,40. Ze względu na trudności w przenikaniu kreatyny przez barierę krew-mózg badania dowodzą, że jej odpowiednia dawka to około 20 g na dobę 93,94.

Częstsze nieprawidłowości w koncentracji kreatyny w płynie mózgowo-rdzeniowym są spotykane w zaburzeniach ze spektrum depresji 105. Interesujące jest, że w przypadku różnych rodzajów depresji, a także zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, stężenie kreatyny w mózgu jest zaniżone 106-111, a podawanie monohydratu kreatyny (5-10 g/ dobę) reguluje stężenie fosfokreatyny w mózgu i przynosi dobre efekty, również w przypadku depresji lekoopornej.

Na ten fakt wskazuje wiele wyników badań, w których sprawdzano powyższe zależności za pomocą oceny stężenia fosfokreatyny w mózgu osób z zaburzeniami depresyjnymi, a następnie oceny tych zaburzeń m.in. za pomocą skali Hamiltona i określenia poziomu lęku za pomocą kwestionariusza Becka112-132, 136.

U badanych pacjentów udało się osiągać remisję choroby lub całkowicie załagodzić objawy depresji, a także poprawić zdolności poznawcze itp. wyłącznie dzięki suplementacji monohydratem kreatyny. Terapeutyczne działanie aminokwasu było bardziej widoczne u płci żeńskiej, niż u męskiej, co może być związane z hormonami płciowymi 133-135.

Odmiennym aspektem dotyczącym wydolności mózgu jest sen. Niedobór snu pogarsza czujność, koncentrację, a nawet przekłada się na wydolność fizyczną, poprzez np. wydłużenie czasu reakcji na bodźce lub osłabienie koordynacji ruchowej. Podczas snu następuje regeneracja układu nerwowego i samego mózgu, poprzez m.in dostarczenie do niego energii w postaci ATP. Gdy następuje deprywacja snu, mózg ma ograniczony dostęp do tej energii 137,138.

W pewnych badaniach zastosowano kreatynę u części pacjentów, którzy nie spali przez 24  lub 36 godzin. Kreatyna była podawana przed eksperymentem przez tydzień, w ilości 20 gramów na dobę. Osoby, które przed deprywacją snu otrzymywały suplementacje  miały lepszy nastrój i parametry motoryczne ciała139 -140.

Niedobór energii w mózgu może być spowodowany nie tylko chorobą genetyczną lub psychiczną. Podczas wykonywania pracy mentalnej, mózg zużywa dużo energii.  Zmęczenie psychiczne, które następuje na skutek pracy umysłowej, objawia się niechęcią do kontynuowania aktywności, znużeniem, zwiększeniem liczby pomyłek i… niskim stężeniem fosfokreatyny w mózgu 96-99. Poza tym wzrasta ilość kwasu mlekowego (jako produktu glikolizy beztlenowej), obniża się pH i zmniejsza się prędkość przepływu krwi, a więc maleje ukrwienie obszarów mózgu 98-100. Według badań, suplementacja kreatyną pozwala na opóźnienie zmęczenia umysłowego i wzmocnienie zdolności kognitywnych  101, 102.

Jeden komentarz

  1. Avatar

    Super informacje 🙂 dzięki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *