Maślan Sodu – właściwości

Karolina Gołaś

Kwas masłowy, inaczej maślan sodu zyskał na popularności w ostatnich latach nie ze względu na modę, która nierzadko przenika do świata suplementów i dietetyki, ale ze względu na powszechność występowania chorób przewodu pokarmowego. Jest z powodzeniem stosowany w leczeniu nie tylko niepożądanych objawów, ale przede wszystkim we wspieraniu leczenia przyczyn dysfunkcji układu trawiennego.


Układ trawienny i kwas masłowy

Układ trawienny jest miejscem rozkładania pokarmu na czynniki pierwsze, wchłaniania składników odżywczych, kreacji i zachowania odporności, tworzenia witamin i energii dla jelit, dzięki czemu mogą spełniać swoje funkcje. Kwas masłowy należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (short chain fatty acids – SCFA) i jest podstawowym źródłem energii dla komórek nabłonka jelit. Czysty kwas masłowy nie jest przyjemny w zapachu, ale występuje w naszym organizmie, czego potwierdzeniem jest jego obecność w zwracanej treści pokarmowej w czasie wymiotów [1], a także dowiodły to liczne badania dot. składu środowiska jelit. Najważniejszą informacją jest to, że kwas masłowy może być:

  • produkowany przez nas organizm,
  • dostarczany poprzez żywność w niewielkich ilościach (m.in. z tłuszczu mięsnego, tłustego nabiału),
  • suplementowany w formie kapsułek.

Produkcja kwasu masłowego w organizmie odbywa się dzięki obecności flory bakteryjnej, która w procesie fermentacji wykorzystuje spożywany przez nas błonnik. Błonnik znajdziemy głównie w warzywach strączkowych (groch, fasola, soja, groszek, ciecierzyca, soczewica, itd.), orzechach, produktach zbożowych, produktach pełnoziarnistych  i przede wszystkim w warzywach i owocach. Zauważa się, że dieta wysokobłonnikowa zmniejsza ryzyko wystąpienia raka jelita grubego i do tego przyczynia się m.in. korzystna produkcja kwasu masłowego [2].

Kwas masłowy, który występuje w produktach odzwierzęcych (tłuszcz zwierzęcy, nabiał) jest dobrym źródłem, jednakże należy pamiętać, że tłuszcze zwierzęce to bogactwo nasyconych kwasów tłuszczowych, które według najnowszych zaleceń żywieniowych powinny być spożywane w jak najmniejszej ilości w zbilansowanej diecie.

Ostatnie źródło maślanu sodu to kapsułka, która zanim znalazła zastosowanie przeszła wiele badań, by mogła spełniać swoje funkcje. Maślan sodu jest dość szybko metabolizowany w żołądku i w początkowym odcinku jelita cienkiego, stąd długo pracowano nad kapsułką, która mogłaby dotrzeć w stanie nienaruszonym m.in. do jelita czczego, krętego i okrężnicy. W końcu zamknięto go w odporną kapsułkę, która znacznie ograniczyła nieprzyjemny zapach substancji i dzięki temu wiele osób może skorzystać z jego właściwości bez żadnych przeszkód.

Wzór strukturalny maślanu sodu
Wzór strukturalny maślanu sodu

Większość badań naukowych dotyczących korzyści stosowania kwasu masłowego skupia się na przewodzie pokarmowym. Badania wykazały, że kwas masłowy może mieć pozytywny wpływ na pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi i zapalnymi jelit. Okazuje się jednak, że to nie jedyny cel badawczy, a w przyszłości prawdopodobnie obejmie wiele aspektów zdrowotnych.

Maślan sodu przy IBS

IBS, czyli zespół jelita drażliwego może charakteryzować się różnorakimi objawami zaczynając od zaparć, poprzez biegunki, wzdęcia, czy ból brzucha. Wciąż toczone są badania, jednak już kilka z nich dotyczy zasadności stosowania kwasu masłowego. Zauważa się, że zażywanie kwasu masłowego może prowadzić do zmniejszenia bólu brzucha w czasie wypróżniania i normalizacji wypróżnień u osób z IBS [3]. Badanie dotyczyło 66 osób, z których 34 otrzymywało maślan sodu w dawce 300 mg (2 razy po 150 mg dziennie), a reszta placebo w trakcie toczonej standardowej terapii leczenia IBS. Pozytywne efekty stosowania preparatu zauważono już po 4 tygodniach [4]. W innym badaniu z udziałem 113 osób dostrzeżono, że w jelitach osób z IBS  ilość bakterii odpowiedzialnych za produkcję kwasu masłowego jest zbyt niska, co rodzi konieczność dalszych badań nad suplementacją [5]. Dokładny mechanizm jest wciąż do końca niejasny. Ciekawe jest jeszcze to, że obecność kwasu masłowego w jelitach może hamować wzrost niepożądanych bakterii negatywnie wpływających na funkcję jelita i to może być powód redukcji objawów IBS. Kwas masłowy może również poprawiać wchłanianie wody w jelitach, co jest istotne w przypadku pacjentów, u których występuje biegunka, również ta o charakterze wrodzonym [6].

Kwas masłowy a wrzodziejące zapalenie jelita grubego

WZJG jest to jedna z chorób zapalnych jelit, w której zauważa się zaburzoną produkcję kwasu masłowego, co może być jedną z przyczyn niepożądanych zmian w błonie śluzowej okrężnicy [7]. Zaburzona produkcja wynika głównie z upośledzonej oksydacji maślanu, a częściowym rozwiązaniem tego problemu może być suplementacja maślanem sodu. Dostarczenie do jelit w sposób egzogenny (kapsułki, wlewy) maślanu pozwala częściowo pokonać niewydolność procesu oksydacji. Tym sposobem zauważa się, że u pacjentów chorujących na WZJG podanie maślanu poprawia stan błony śluzowej jelita zarówno w badaniu klinicznym, endoskopowym jak i histopatologicznym [8]. Choroba ta również wiąże się z nierównowagą pierwiastków w organizmie, m.in. wysokim stężeniem chlorków i sodu. W badaniu na zwierzętach zauważono, że suplementacja maślanem sodu zwiększa szansę na przywrócenie ich właściwego poziomu [9].

Maślan sodu i choroba Crohna

Choroba Leśniowskiego-Crohna, obok WZJG, to jedna z chorób zapalnych jelit, w której dostrzega się możliwy potencjał suplementacji maślanem sodu. W obu chorobach trzeba podejść dość ostrożnie do ostatecznej oceny skuteczności, gdyż nie ma póki co żadnej metaanalizy i twardego dowodu. Spekuluje się jednak, że w obu chorobach dochodzi do niedoboru maślanu sodu w przewodzie pokrmowym. Nieśmiało potwierdza to kilka badań, m.in. badanie kliniczne z udziałem dzieci cierpiących na Crohna [10], ale nie jest to wystarczająca informacja, by twierdzić, że maślan sodu skutecznie i wystarczająco zmniejsza stany zapalne jelit. Mimo wszystko obiecująca jest jeszcze inna kwestia. Maślan sodu bowiem zwiększa poziom glutationu, który jest silnym antyoksydantem. Wiemy również, że glutation ma zdolność do obrony przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, które mogą potęgować stany zapalne w jelitach [11].

Sodium Butyrate od Apollo Hegemony - wysoka dawka maślanu sodu w niskiej cenie!
Sodium Butyrate od Apollo Hegemony - wysoka dawka maślanu sodu w niskiej cenie!

Rak jelita grubego

Jedną z ciekawych informacji, która pojawiła się w środowisku medycznym jest to, że maślan sodu może zmniejszać ryzyko wystąpienia raka jelita grubego oraz twierdzi się, że powinien być lekiem u osób dotkniętych rakiem. Póki co podchodzi się z dużą rezerwą do tego twierdzenia, niemniej jednak biochemicy uznają, że kwas masłowy może hamować wzrost i proliferację komórek raka okrężnicy, a także doprowadzać komórki rakowe do apoptozy [12]. Póki co brak jakichkolwiek metaanaliz, jednak pojedyncze badania potwierdzają antyrakowe działanie kwasu masłowego [13].

Utrata masy ciała

Wciąż poszukuje się znaczenia wielu substancji w potencjalnym wpływie na utratę masy ciała. W przypadku maślanu sodu podobnie doszukuje się potencjalnych korzyści i chociaż badania są póki co przeprowadzane głównie na gryzoniach, to już mówi się, że suplementacja maślanem sodu może być wskazana u osób z chorobami metabolicznymi, otyłością i cukrzycą. Przykładowo, zbadano, czy maślan sodu może poprawiać wrażliwość insulinową i wydatki energetyczne u myszy. Teza została potwierdzona i dodatkowo zauważono polepszenie funkcjonowania mitochondriów [14]. Z kolei inne badanie sugeruje, że zastosowanie maślanu sodu może zmniejszać poziom hormonu odpowiedzialnego za generowanie apetytu [15]. Nie można nazwać kwasu jako środek odchudzający, ale jest to informacja warta dalszych badań, gdyż nie tylko regulacja hormonów, ale i kontrola apetytu odgrywa ważną rolę w procesie redukcji tkanki tłuszczowej.

Układ nerwowy

Mikrobiom jelitowy ma wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego, a skoro kwas masłowy pozytywnie oddziaływuje na jelita, to i w ostatecznym rozrachunku jest szansa, że układ nerwowy może być również wspierany maślanem sodu. W 2016 roku uznano, że suplement może być pomocny w leczeniu chorób neurologicznych. Rozważa się protekcyjne działanie maślanu na komórki nerwowe zwłaszcza w chorobie Parkinsona [16,17].

Maślan sodu wymaga dalszych badań, lecz już teraz widzimy, że wykazuje korzystne działanie nie tylko na stan jelit, ale i w trakcie chorób z nimi związanych (Crohn, WZJG), prewencji (rak), ale i pod kątem zdrowia metabolicznego i właściwego funkcjonowania mózgu. Najwięcej korzyści, które już są niepodważalne zauważa się w poprawie stanu jelit. Optymalne dawkowanie maślanu sodu w ramach prewencji jest wciąż nieznane, jednak badania wykorzystywały dawki rzędu 150-300 mg i przynosiły one skuteczną poprawę u osób z zaburzoną pracą przewodu pokarmowego. Dawkowanie jednak należy skonsultować ze specjalistą. Podkreśla się konieczność systematycznej suplementacji, a więc jednorazowe przyjęcie maślanu sodu nie przyniesie oczekiwanych rezultatów.

Tagi: kwas masłowy, maślan sodu, sodium butyrate

3 komentarze

  1. Avatar

    Dlaczego nie ma czopkow z maslanu

  2. Avatar

    Z tego co właśnie obecnie wiadomo wcale nie
    Należy bać się
    Tłuszczy nasyconych gdyż wychwytywane przez żyłę wrotną nie obciążają wątroby jak nienasycone które musza przez nią przejść a najlepszym źródłem
    Energi są
    Dla
    Nas substancje z jak największa
    Ilością cząsteczek wodoru czyli właśnie tłuszcze nasycone.

  3. Avatar

    Witam,
    może ktoś wie, czy dostępne są czopki z maślanu sodu ?
    jeśli tak, pod jaką nazwą są w sprzedażý .
    Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *