L-DOPA (lewodopa) i Mucuna pruriens - czym są i jaki mają status w Polsce

L-DOPA, czyli lewodopa, występuje naturalnie m.in. w nasionach Mucuna pruriens, ale surowca roślinnego nie należy utożsamiać z produktem leczniczym zawierającym lewodopę. W Polsce Mucuna pruriens od 4 kwietnia 2024 r. znajduje się w wykazie substancji zakazanych w produkcji środków spożywczych, w tym suplementów diety. Poniżej wyjaśniamy różnice, aktualny status prawny i to, co rzeczywiście wynika z badań.

Czym jest L-DOPA

L-DOPA, czyli lewodopa, to aminokwas niebiałkowy o pełnej nazwie L-3,4-dihydroksyfenyloalanina oraz związek pośredni w szlaku syntezy katecholamin. Jest bezpośrednim prekursorem dopaminy. W organizmie człowieka powstaje z L-tyrozyny; występuje też naturalnie u roślin i zwierząt.

L-fenyloalanina → L-tyrozyna → L-DOPA → dopamina → noradrenalina

Warto podkreślić: L-DOPA i lewodopa to ta sama substancja - różnić mogą się produkt, dawka, standaryzacja, sposób podania i kontrola jakości, a nie tożsamość związku.

Czym jest Mucuna pruriens

Mucuna pruriens to roślina strączkowa z rodziny bobowatych; polska nazwa to świerzbiec właściwy, angielska velvet bean. Jej nasiona są naturalnym źródłem L-DOPA. Ze względu na naturalną zawartość tego związku Mucuna pruriens stała się przedmiotem badań naukowych. Zawartość L-DOPA w nasionach i preparatach Mucuna pruriens może znacząco różnić się zależnie od odmiany, partii, sposobu przetwarzania i jakości standaryzacji. W analizach różnych odmian nasion wykazywano wielokrotne różnice w stężeniu tego związku - od poniżej 1% do ponad 6% suchej masy.

Mucuna pruriens a produkty lecznicze zawierające lewodopę

• Mucuna pruriens jest surowcem roślinnym zawierającym L-DOPA.
• Lewodopa jest zarazem substancją czynną produktów leczniczych stosowanych w chorobie Parkinsona. W terapii często podaje się ją razem z inhibitorem obwodowej dekarboksylazy DOPA, takim jak karbidopa lub benserazyd, co ogranicza jej przekształcanie w dopaminę poza ośrodkowym układem nerwowym i zwiększa ilość lewodopy docierającej do mózgu.
• Surowiec roślinny nie jest równoważny produktowi leczniczemu. Lek ma określony skład, moc, jakość, sposób podania i wskazania, a leczenie lewodopą odbywa się pod nadzorem lekarza.
• Obecność L-DOPA w produkcie roślinnym nie oznacza równoważności farmaceutycznej z lekiem.
• Sugerowanie, że suplement lub ekstrakt roślinny może zastąpić terapię lekiem, może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia.

Co pokazują badania nad Mucuna pruriens w chorobie Parkinsona?

Badania kliniczne dotyczące Mucuna pruriens jako naturalnego źródła lewodopy prowadzono przede wszystkim u pacjentów z chorobą Parkinsona. W kontrolowanych warunkach porównywano działanie surowca roślinnego z farmaceutycznymi preparatami lewodopy.

• Katzenschlager i wsp., 2004 - randomizowane, podwójnie zaślepione badanie krzyżowe z udziałem ośmiu pacjentów z chorobą Parkinsona i krótką odpowiedzią na lewodopę. Porównano dwie dawki proszku z nasion Mucuna pruriens z lewodopą i karbidopą. Badanie dotyczyło odpowiedzi po pojedynczym podaniu i miało bardzo małą liczebność, dlatego nie pozwala ocenić długoterminowej skuteczności ani bezpieczeństwa. (PMID 15548480)
• Cilia i wsp., 2017 - randomizowane, podwójnie zaślepione badanie krzyżowe z udziałem 18 pacjentów z zaawansowaną chorobą Parkinsona. Oceniano pojedyncze dawki proszku z Mucuna pruriens oraz różne preparaty lewodopy. W zastosowanych punktach końcowych wysoka dawka Mucuny spełniła założone kryteria non-inferiority względem rozpuszczalnej lewodopy z benserazydem. Badanie oceniało krótkotrwałą odpowiedź po pojedynczym podaniu, a nie długoterminowe bezpieczeństwo samodzielnego stosowania. (PMID 28679598)
• Cilia i wsp., 2018 - 16-tygodniowe, pilotażowe, randomizowane badanie krzyżowe typu non-inferiority u 14 pacjentów z zaawansowaną chorobą Parkinsona. W analizie skuteczności wyniki Mucuny były porównywalne z lewodopą i karbidopą, jednak tolerancja była zmienna. Siedmiu uczestników, czyli połowa badanej grupy, przedwcześnie przerwało przyjmowanie Mucuny z powodu dolegliwości żołądkowo-jelitowych lub pogorszenia sprawności ruchowej. Niewielka liczebność i wysoki odsetek rezygnacji ograniczają możliwość wyciągania szerokich wniosków. (PMID 29352722)
• Cilia i wsp. (opublikowane online w 2025 r., w numerze czasopisma z 2026 r.) - 12-miesięczne, wieloośrodkowe, randomizowane, otwarte badanie fazy 2 z udziałem 32 wcześniej nieleczonych pacjentów z chorobą Parkinsona w Afryce Subsaharyjskiej. Porównywano proszek z Mucuna pruriens ze standardową lewodopą połączoną z inhibitorem dekarboksylazy. Wyniki należy interpretować w kontekście niewielkiej grupy, otwartego charakteru badania oraz szczególnych warunków ograniczonego dostępu do standardowego leczenia. (PMID 41269916)
• Boonmongkol i wsp., 2025 - randomizowane, pojedynczo zaślepione badanie krzyżowe porównujące farmakokinetykę, odpowiedź ruchową i bezpieczeństwo proszku z Mucuna pruriens oraz rozpuszczalnej lewodopy z benserazydem u pacjentów z chorobą Parkinsona i powikłaniami ruchowymi. Zaobserwowano różnice w ekspozycji na lewodopę i czasie odpowiedzi ruchowej, ale wyniki odnoszą się do kontrolowanego zastosowania u pacjentów i nie uzasadniają samodzielnego stosowania preparatów Mucuna. (PMID 40137945)

Dotychczasowe badania kliniczne są nieliczne, często obejmują małe grupy i różnią się zastosowanymi preparatami, zawartością lewodopy oraz czasem obserwacji. Część wyników sugeruje podobną krótkotrwałą odpowiedź ruchową do standardowych preparatów lewodopy, ale dane dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa, tolerancji i powtarzalności składu pozostają ograniczone. Nie stanowi to podstawy do samodzielnego stosowania Mucuna pruriens ani zastępowania nią leczenia.

Badania te dotyczą pacjentów z chorobą Parkinsona i nie oceniają zastosowań typu "na depresję", "na ADHD", "na libido" czy "na odchudzanie".

Status prawny Mucuna pruriens w Polsce

Od 4 kwietnia 2024 r. świerzbiec właściwy (Mucuna pruriens) znajduje się w Polsce w wykazie substancji zakazanych w produkcji środków spożywczych, w tym suplementów diety. Podstawą jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności (Dz.U. z 2024 r. poz. 420).

Oznacza to, że Mucuna pruriens nie może być stosowana jako składnik suplementów diety wprowadzanych do obrotu w Polsce.

• obecność produktów z Mucuną w sklepach zagranicznych nie oznacza dopuszczenia w Polsce;
• archiwalne wyniki wyszukiwania lub stare karty produktów nie potwierdzają aktualnego statusu;
• regulacje mogą różnić się między państwami.

Bezpieczeństwo

• Ze względu na zawartość lewodopy przy ocenie bezpieczeństwa Mucuna pruriens istotne są również działania niepożądane i interakcje związane z lewodopą. Nie oznacza to jednak, że profil bezpieczeństwa surowca roślinnego jest identyczny z profilem produktu leczniczego - różnią się one m.in. składem, standaryzacją, biodostępnością i kontrolą jakości.
• W badaniach klinicznych raportowano m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, oraz zawroty głowy; w jednym z badań połowa uczestników przerwała przyjmowanie Mucuny. (PMID 29352722, PMID 40137945)
• Zmienna zawartość związku aktywnego w preparatach roślinnych może utrudniać precyzyjną kontrolę przyjmowanej ilości lewodopy.
• Nie należy traktować surowca roślinnego jako zamiennika leczenia lewodopą. Stosowanie lewodopy w celach medycznych wymaga właściwej kwalifikacji i nadzoru lekarza, szczególnie u osób leczonych neurologicznie lub psychiatrycznie.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej ani zaleceń dotyczących leczenia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

1. Czy L-DOPA i lewodopa to to samo?

Tak. L-DOPA i lewodopa to nazwy tej samej substancji chemicznej. Różnić mogą się natomiast produkty, w których występuje, ich dawka, standaryzacja, sposób podania oraz kontrola jakości.

2. Czy Mucuna pruriens zawiera L-DOPA?

Tak. Nasiona Mucuna pruriens są naturalnym źródłem L-DOPA. Jej zawartość może jednak znacznie różnić się w zależności od odmiany, partii i sposobu przetwarzania surowca.

3. Czy Mucuna pruriens działa tak samo jak lek z lewodopą?

Nie należy traktować ich jako produktów równoważnych. Mucuna pruriens jest surowcem roślinnym o zmiennym składzie, natomiast produkt leczniczy ma określoną zawartość substancji czynnej, jakość, sposób stosowania i wskazania.

4. Czy Mucuna pruriens jest legalna w suplementach w Polsce?

Nie. Od 4 kwietnia 2024 r. Mucuna pruriens znajduje się w wykazie substancji zakazanych w produkcji środków spożywczych w Polsce, co obejmuje suplementy diety.

5. Czy badania potwierdzają działanie Mucuna pruriens na depresję, ADHD lub libido?

Nie można wyciągnąć takiego wniosku z badań omówionych w tym artykule. Dotyczyły one pacjentów z chorobą Parkinsona i nie pozwalają wyciągać wniosków o skuteczności Mucuna pruriens w depresji, ADHD, zaburzeniach libido czy odchudzaniu.

Źródła:

1. Katzenschlager R. i wsp., 2004 - PMID 15548480 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15548480/

2. Cilia R. i wsp., 2017 - PMID 28679598 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28679598/

3. Cilia R. i wsp., 2018 - PMID 29352722 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29352722/

4. Cilia R. i wsp. - PMID 41269916 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41269916/

5. Boonmongkol i wsp., 2025 - PMID 40137945 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40137945/

6. Pulikkalpura H. i wsp. - Levodopa in Mucuna pruriens and its degradation, Sci Rep 2015, PMID 26058043 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26058043/

7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności, Dz.U. z 2024 r. poz. 420.

8. European Medicines Agency (EMA) - Onerji (lewodopa + karbidopa), EPAR / Product information - https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/onerji