Stres a płodność

Stres towarzyszy człowiekowi od zawsze. Jednak w dzisiejszych czasach stresory różnią się od tych, które były obecne w życiu ludzi w czasach pierwotnych. Kiedy mowa o stresie mamy na myśli także stres oksydacyjny. Stres oksydacyjny jest to zaburzenie homeostazy organizmu w odpowiedzi na stawiane mu wymagania.

Przyczynami stresu oksydacyjnego są najczęściej czynniki zewnętrzne, w których wymienić można m.in. życie w długotrwałym napięciu nerwowym, zanieczyszczenie środowiska, wyczynowe uprawianie sportu, palenie papierosów, wysoko przetworzona dieta, kontakt z metalami ciężkimi, czy zażywanie niektórych leków. Przewlekły stres wpływa negatywnie na organizm powodując stan zapalny. Zwiększa się pula wolnych rodników, a zaburzenie homeostazy oksyredukcyjnej prowadzi do zaburzeń w jego funkcjonowaniu, w dłuższej perspektywie czasu prowadząc do chorób. Jednym ze skutków długotrwałego stresu są zaburzenia płodności, dotyczące zarówno kobiet, jak i mężczyzn. W latach 60. XX wieku niepłodność w krajach rozwiniętych dotyczyła 7-8% par. Na początku XXI wieku niepłodność dotyczyła już 15–20% par, a w ponad połowie z nich przyczyną była słaba jakość nasienia mężczyzn. W tym samym okresie odnotowano również zwiększoną częstość występowania raka jąder u mężczyzn. Obniżenie płodności  jest ściśle związane z czynnikami środowiskowymi, w tym z występującymi stresorami psychicznymi w życiu zawodowym i prywatnym. Psychospołeczne czynniki stresogenne mogą leżeć u podstaw tzw. niepłodności idiopatycznej (czyli niepłodności o nieznanej przyczynie), która jest często trudna w leczeniu. Wykazano, że stres o dużym nasileniu może spowodować zatrzymanie spermatogenezy u mężczyzn. Stres psychologiczny zaburza równowagę hormonalną i plemnikotwórczą funkcję męskich gonad., co wpływa na zmniejszenie liczebności oraz ruchliwości plemników. W konsekwencji uniemożliwia to uzyskanie zapłodnienia lub prowadzi do zaburzenia rozwoju zarodka. Do najważniejszych przyczyn niepłodności żeńskiej można zaliczyć m.in. endometriozę, problemy z owulacją oraz zaburzenia jajeczkowania. W przypadku kobiet stres negatywnie działa na komórki jajowe, pogarszając ich żywotność. Ponadto dochodzi do nieprawidłowego odżywienia błony śluzowej macicy, co w konsekwencji utrudnia zagnieżdżenie się zarodka. Stres oksydacyjny bywa przyczyną rozregulowanych cykli miesiączkowych, a w niektórych przypadkach może powodować bądź nasilać takie schorzenia jak zespół policystycznych jajników, czy właśnie endometriozę. To, że nie dochodzi do zapłodnienia, może być mechanizmem obronnym kobiety. Organizm daje w ten sposób do zrozumienia, że w „takich” warunkach ciąża jest niepożądana. Wsparcie organizmu z przewlekłym stresem, a więc i przewlekłym stanem zapalnym jest niezwykle konieczne w przypadku osób starających się o dziecko. Odpowiednie zachowania żywieniowe i zachowanie higieny stylu życia mogą zmniejszyć problemy związane z zajściem w ciążę u par aż o 80%. Zalecenia dotyczące zmniejszenia ryzyka niepłodności zarówno u kobiet, jak i mężczyzn odnoszą się między innymi do poziomu spożycia podstawowych składników odżywczych, stosowanej suplementacji oraz aktywności fizycznej. Warto znaleźć czas na odpowiednią regenerację i sposoby odreagowania stresu. Może być to zarówno aktywnie spędzany czas we dwoje na świeżym powietrzu, jak i w domowym zaciszu. Kontakt z naturą pomoże dostarczyć organizmowi odpowiedniej dawki witaminy D3,  dodatkowo promienie słoneczne regulują wytwarzanie melatoniny, serotoniny i dopaminy. Niezwykle ważny jest odpowiedni sen. Podczas snu regenerują się wszystkie komórki organizmu, co jest niezwykle ważne m.in. dla prawidłowego wydzielania hormonów i neuroprzekaźników.

Bibliografia

1. - Chavarro J.E., Rich-Edwards J.W., Rosner B.A., Willett W.C.: Diet and lifestyle in the prevention of ovulatory disorder infertility. Obst. Gyn., 2007; 110: 1050-1058.
2. - Przysławski J., Górna I., Florek E., Szymanowski K. Rola wybranych składników pożywienia w profilaktyce niepłodności u kobiet bromat. Chem. Toksykol. – XLIII, 2010, 2, str. 138 – 144.
3. - Jurewicz J., Hanke W., Sobala W., Merecz D., Radwan M. Wpływ stresu zawodowego na jakość nasienia Medycyna Pracy 2010;61(6):607–613.
4. - Jeznach-Steinhagen A., Czerwonogrodzka-Senczyna A. Dieta w leczeniu zaburzeń płodności u mężczyzn z obniżoną jakością nasienia Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2013, tom 9, nr 1, 14–19.
5. - Jóźków P., Mędraś M. Stres psychologiczny, a czynność gonad męskich.
6. - Clarke RN, Klock SC, Geoghegan A i wsp. Relationship between psychological stress and semen quality.
7. - Harrison KL, Callan VJ, Hennessey JF. Stress and semen quality in an in vitro fertilization program. Fertil Steril.
8. - Women’s emotional adjustment to IVF: a systematic review of 25 years of research. Oxsford Jurnals Medicine, Human Reproduction Update 2007